as-Sayyid al-Abbos ibn Muhammad al-Magʻribiy at-Tunisiy

1200-yilda Sanʼoga kelgan; harflar va avfoq ilmini bilardi va ash-Shavkoniy undan gʻaroyib narsalarni koʻrgan hamda unga eʼtiqod qilish uchun emas, sinab koʻrish uchun avfoq ilmidan olgan. Dirhamga muhtoj boʻlsa, oq qogʻoz olib, uni muomaladagi tanga shaklida kesar, bir idishga solib ustiga oʻqir edi — ular dirhamga aylanardi. ash-Shavkoniy avval buni hiyla va koʻzboyloqchilik deb oʻylab, idishni olib tintigan, ammo haqiqatini topmagan; rostini soʻraganda u: «Bu dirhamlarni jinlardan bir xizmatkor keltirib, oq qogʻozdan qancha boʻlak solingan boʻlsa, shuncha qilib idishga qoʻyadi va bu — toʻlashga qurbi yetguncha qarzdir», degan. Hozir boʻlganlardan birining uzugini idishga solib, suv quyar va bir narsa oʻqir edi; shunda hozirlar idishda qoʻrqinchli ovoz eshitishar, uzuk koʻtarilib egasining etagiga tushardi. ash-Shavkoniy idishda uzuk ostiga uni itaradigan kuchli maʼdan qoʻyadi deb oʻylab, idish qoʻyilib uzuk solingach, borib olib qaragan va hech narsa topmagan; keyin u ash-Shavkoniyga boshqa idish olib, suvni oʻz qoʻli bilan quyishni va uzukni oʻzi solishni — oʻzi hech narsaga tegmasdan — buyurgan; shunday qilishgan, u oʻqigan va oʻsha ovoz eshitilib, uzuk koʻtarilib egasining etagiga tushgan. Bu turdagi gʻaroyibotlari koʻp. Zamon xalifasiga qoʻshilgan va u unga ulkan sarpo kiydirib, keng ehson qilgan; oʻshanda ilm talabi bilan mashgʻul boʻlgan ash-Shavkoniynikiga koʻp qatnardi. Soʻng hojilar bilan chiqib Makkaga yetgan; u yerda magʻrib hojilari Yaman hojilaridan uni soʻrab yurishgan va hamrohlaridan otasi Magʻribning eng katta savdogarlaridan boʻlgani, vafot etib keng dunyo qoldirgani aytilgan. Yoʻlda hamroh boʻlgan Yaman hojilari uning muruvvati, ularga yoʻldagi ehsoni va sheriklari oldida Yaman ahliga minnatdorligi haqida uning muruvvat ahlidan ekaniga dalolat qiladigan narsalarni aytishgan — jumladan: dengizga yetishganda kemada suv tugab qolgan, ular shirin suvi bor orolga yaqin edilar, ammo u yerda kema ahli bilan suv orasini toʻsib turgan bir toʻda qaroqchi bor edi va hech kim chiqishga botinolmasdi; shunda bu sayyid qilichini bogʻlab, suv meshlarini olib chiqqan va qaroqchilar uni koʻrib qochishgan. Boʻyi baland, jussali, xulqi goʻzal, oq rangli, kuchi qattiq edi; moliklar fiqhida bir manzumani yod bilar va usuliddin masalalaridan xabari bor edi; bilgan narsasida qatʼiy turar, ammo haq oydinlashsa, unga moyil boʻlardi. Bir marta ash-Shavkoniy va yonidagi bir kishi undan yod olgan avfoqni u yoʻqligida yozib chiqishgan; bir qismini yozib boʻlgach, uni olovga qoʻyib yondirishgan va derazaga qoʻyishgan — birdan bir qush yonayotgan qogʻozga tashlanib, uni olib ketgan va ular gʻoyat hayratlanishgan. Ketganidan keyin undan hech xabar boʻlmagan; magʻrib ahlining ahvolidan ajoyib hikoyalar aytib berardi. U bilan uchrashuv muddati uch oy yoki undan koʻproq boʻlgan.1200-йилда Санъога келган; ҳарфлар ва авфоқ илмини биларди ва аш-Шавконий ундан ғаройиб нарсаларни кўрган ҳамда унга эътиқод қилиш учун эмас, синаб кўриш учун авфоқ илмидан олган. Дирҳамга муҳтож бўлса, оқ қоғоз олиб, уни муомаладаги танга шаклида кесар, бир идишга солиб устига ўқир эди — улар дирҳамга айланарди. аш-Шавконий аввал буни ҳийла ва кўзбойлоқчилик деб ўйлаб, идишни олиб тинтиган, аммо ҳақиқатини топмаган; ростини сўраганда у: «Бу дирҳамларни жинлардан бир хизматкор келтириб, оқ қоғоздан қанча бўлак солинган бўлса, шунча қилиб идишга қўяди ва бу — тўлашга қурби етгунча қарздир», деган. Ҳозир бўлганлардан бирининг узугини идишга солиб, сув қуяр ва бир нарса ўқир эди; шунда ҳозирлар идишда қўрқинчли овоз эшитишар, узук кўтарилиб эгасининг этагига тушарди. аш-Шавконий идишда узук остига уни итарадиган кучли маъдан қўяди деб ўйлаб, идиш қўйилиб узук солингач, бориб олиб қараган ва ҳеч нарса топмаган; кейин у аш-Шавконийга бошқа идиш олиб, сувни ўз қўли билан қуйишни ва узукни ўзи солишни — ўзи ҳеч нарсага тегмасдан — буюрган; шундай қилишган, у ўқиган ва ўша овоз эшитилиб, узук кўтарилиб эгасининг этагига тушган. Бу турдаги ғаройиботлари кўп. Замон халифасига қўшилган ва у унга улкан сарпо кийдириб, кенг эҳсон қилган; ўшанда илм талаби билан машғул бўлган аш-Шавконийникига кўп қатнарди. Сўнг ҳожилар билан чиқиб Маккага етган; у ерда мағриб ҳожилари Яман ҳожиларидан уни сўраб юришган ва ҳамроҳларидан отаси Мағрибнинг энг катта савдогарларидан бўлгани, вафот этиб кенг дунё қолдиргани айтилган. Йўлда ҳамроҳ бўлган Яман ҳожилари унинг муруввати, уларга йўлдаги эҳсони ва шериклари олдида Яман аҳлига миннатдорлиги ҳақида унинг мурувват аҳлидан эканига далолат қиладиган нарсаларни айтишган — жумладан: денгизга етишганда кемада сув тугаб қолган, улар ширин суви бор оролга яқин эдилар, аммо у ерда кема аҳли билан сув орасини тўсиб турган бир тўда қароқчи бор эди ва ҳеч ким чиқишга ботинолмасди; шунда бу саййид қиличини боғлаб, сув мешларини олиб чиққан ва қароқчилар уни кўриб қочишган. Бўйи баланд, жуссали, хулқи гўзал, оқ рангли, кучи қаттиқ эди; моликлар фиқҳида бир манзумани ёд билар ва усулиддин масалаларидан хабари бор эди; билган нарсасида қатъий турар, аммо ҳақ ойдинлашса, унга мойил бўларди. Бир марта аш-Шавконий ва ёнидаги бир киши ундан ёд олган авфоқни у йўқлигида ёзиб чиқишган; бир қисмини ёзиб бўлгач, уни оловга қўйиб ёндиришган ва деразага қўйишган — бирдан бир қуш ёнаётган қоғозга ташланиб, уни олиб кетган ва улар ғоят ҳайратланишган. Кетганидан кейин ундан ҳеч хабар бўлмаган; мағриб аҳлининг аҳволидан ажойиб ҳикоялар айтиб берарди. У билан учрашув муддати уч ой ёки ундан кўпроқ бўлган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0