as-Sayyid al-Husayn ibn al-Imom al-Qosim ibn Muhammad
Muhaddis
999-yil rabiʼul-oxirining oʻn toʻrtinchi, yakshanba kuni tugʻilgan. Shayx Lutfulloh ibn Muhammad al-Gʻiyosga oʻqigan — u uning fahmi va idroki goʻzalligidan hayratlanardi; yana zamonasining bir jamoa ulamosiga oʻqib, barcha fanlarda mohir boʻlgan va usul, bayon, mantiq hamda nahvning nozik masalalarida ustun kelgan, shu bilan birga hadis, tafsir va fiqh bilan ham mashgʻul boʻlgan. «al-Gʻoya»ni va uning mashhur sharhini yozgan — u bugun toliblarning darsligi va Sanʼo hamda uning atroflarida tayanch kitob; muallifining qoʻli uzunligi, bilagi kuchi va fandagi chuqurligiga dalolat qiladigan nafis kitob boʻlib, «Muxtasar al-Muntaho», uning sharhlari va hoshiyalaridan hamda ota-bobolari boʻlmish imomlarning usuldagi asarlaridan siqib olingan, dalillari yaxshi keltirilgan va ehtiyoj bor narsa toʻla bayon qilingan; ash-Shavkoniy: «Bugun usul kitoblari orasida bunga oʻxshashi yoʻq», deydi. Buni u qoʻshin boshqarib, turklarni har joyda qamab, ularni halokatga tortib turgan holida yozgan — ash-Shavkoniy bunga hayratlanib: «Bundan ozrogʻi ham zehnni bulgʻab, yodlaganini unuttiradi, nazokatlarni tasnif qilish, al-Azud va as-Saʼd at-Taftazoniy bilan bellashib, ularga istidrok qilish qayoqda qoldi», deydi. Akasi al-Hasan bilan birga jihod ishida katta-kichik masalada qaytiladigan kishi edi. Mujohid va turklar bilan urushda qoim, ilmlarni yoyib, hadlari va rasmlarini tahqiq qilgan holida 1050-yil rabiʼul-oxirining ikkinchi, juma kechasining oxirida Zamor shahrida vafot etgan va oʻsha yerda mashhur gumbaziga dafn qilingan; chiroyli sheʼri ham bor.999-йил рабиъул-охирининг ўн тўртинчи, якшанба куни туғилган. Шайх Лутфуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Ғиёсга ўқиган — у унинг фаҳми ва идроки гўзаллигидан ҳайратланарди; яна замонасининг бир жамоа уламосига ўқиб, барча фанларда моҳир бўлган ва усул, баён, мантиқ ҳамда наҳвнинг нозик масалаларида устун келган, шу билан бирга ҳадис, тафсир ва фиқҳ билан ҳам машғул бўлган. «ал-Ғоя»ни ва унинг машҳур шарҳини ёзган — у бугун толибларнинг дарслиги ва Санъо ҳамда унинг атрофларида таянч китоб; муаллифининг қўли узунлиги, билаги кучи ва фандаги чуқурлигига далолат қиладиган нафис китоб бўлиб, «Мухтасар ал-Мунтаҳо», унинг шарҳлари ва ҳошияларидан ҳамда ота-боболари бўлмиш имомларнинг усулдаги асарларидан сиқиб олинган, далиллари яхши келтирилган ва эҳтиёж бор нарса тўла баён қилинган; аш-Шавконий: «Бугун усул китоблари орасида бунга ўхшаши йўқ», дейди. Буни у қўшин бошқариб, туркларни ҳар жойда қамаб, уларни ҳалокатга тортиб турган ҳолида ёзган — аш-Шавконий бунга ҳайратланиб: «Бундан озроғи ҳам зеҳнни булғаб, ёдлаганини унуттиради, назокатларни тасниф қилиш, ал-Азуд ва ас-Саъд ат-Тафтазоний билан беллашиб, уларга истидрок қилиш қаёқда қолди», дейди. Акаси ал-Ҳасан билан бирга жиҳод ишида катта-кичик масалада қайтиладиган киши эди. Мужоҳид ва турклар билан урушда қоим, илмларни ёйиб, ҳадлари ва расмларини таҳқиқ қилган ҳолида 1050-йил рабиъул-охирининг иккинчи, жума кечасининг охирида Замор шаҳрида вафот этган ва ўша ерда машҳур гумбазига дафн қилинган; чиройли шеъри ҳам бор.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0