as-Sayyid Soloh ibn Ahmad ibn Mahdiy al-Muayyadiy

Zamonning gʻaroyibotidan edi: butun umri yigirma toʻqqiz yil boʻla turib, har fandan katta ulush olgan va adabda uzoq umr koʻrganlar yeta olmaydigan tantanali qasidalar bitgan. Shu qisqa umrda foydali tasniflar va nodir foydalar yozgan: nahv shohidlari sharhi, al-Abbosiyning «at-Talxis» shohidlariga sharhini ixtisor qilgani, «al-Fusul»ga mukammal sharh va «al-Hidoya» sharhi — undan xutbani tugatib, bir jild toʻplangan. Sheʼr devoni bor, hammasi gʻurra va durr, ichida yangi maʼnolar. Shu fazilatlar bilan birga u turklarga qarshi mujohid boʻlgan: Imom al-Qosimning ikki oʻgʻli al-Hasan va al-Husayn bilan Sanʼoni qamal qilgan, oʻrni al-Jarofda boʻlib, har kuni rumlarga bosqin uyushtirardi; Abu Arish shahrini fath etib, koʻp tomonlarga gʻazot qilgan va barcha urushlarida mansur boʻlgan. Majlisi ulamo, adiblar va fazl ahli bilan toʻla edi. Qozi Ahmad ibn Solih «Matlaʼ al-budur»da: «Bir kuni uni Saʼdada sayrgohga chiqayotganini koʻrdim — chang va ot dupurini eshitib qarab turdim, u oʻttiz besh chogʻli suvori bilan chiqdi, yoʻlda bir-biriga adabiyot aytishar, biri sherigiga sheʼr oʻqib, undan oʻqishini soʻrardi; bu uning odati edi. Safar qilsa, birinchi tikiladigani kitob chodiri boʻlar, tikilishi bilan kirib kitoblarni yoyar, xizmatkorlar esa boshqa chodirlarni tuzatib turishardi; kechasini butunlay ilmga qarab, tahrir va taqrir bilan oʻtkazardi», deydi. Bu jaloli bilan birga sheriklari va kotiblariga adabiy parchalar va sehrli sheʼrlar bilan muloyimlik qilardi — sayyid alloma al-Hasan ibn Ahmad al-Jalolga yozgan baytlari va uning javobi keltirilgan; tavriyadagi baytlari ham bor. 1048-yilda vafot etgan — demak tugʻilishi 1019-yil boʻladi; oʻlimi Rozih togʻidagi Gʻumor qalʼasida boʻlgan va sayyid Ahmad ibn Luqmon hamda sayyid Ahmad ibn al-Mahdiy yotgan gumbazga dafn qilingan; zamonasining bir jamoa shoiri uni marsiyalagan.Замоннинг ғаройиботидан эди: бутун умри йигирма тўққиз йил бўла туриб, ҳар фандан катта улуш олган ва адабда узоқ умр кўрганлар ета олмайдиган тантанали қасидалар битган. Шу қисқа умрда фойдали таснифлар ва нодир фойдалар ёзган: наҳв шоҳидлари шарҳи, ал-Аббосийнинг «ат-Талхис» шоҳидларига шарҳини ихтисор қилгани, «ал-Фусул»га мукаммал шарҳ ва «ал-Ҳидоя» шарҳи — ундан хутбани тугатиб, бир жилд тўпланган. Шеър девони бор, ҳаммаси ғурра ва дурр, ичида янги маънолар. Шу фазилатлар билан бирга у туркларга қарши мужоҳид бўлган: Имом ал-Қосимнинг икки ўғли ал-Ҳасан ва ал-Ҳусайн билан Санъони қамал қилган, ўрни ал-Жарофда бўлиб, ҳар куни румларга босқин уюштирарди; Абу Ариш шаҳрини фатҳ этиб, кўп томонларга ғазот қилган ва барча урушларида мансур бўлган. Мажлиси уламо, адиблар ва фазл аҳли билан тўла эди. Қози Аҳмад ибн Солиҳ «Матлаъ ал-будур»да: «Бир куни уни Саъдада сайргоҳга чиқаётганини кўрдим — чанг ва от дупурини эшитиб қараб турдим, у ўттиз беш чоғли сувори билан чиқди, йўлда бир-бирига адабиёт айтишар, бири шеригига шеър ўқиб, ундан ўқишини сўрарди; бу унинг одати эди. Сафар қилса, биринчи тикиладигани китоб чодири бўлар, тикилиши билан кириб китобларни ёяр, хизматкорлар эса бошқа чодирларни тузатиб туришарди; кечасини бутунлай илмга қараб, таҳрир ва тақрир билан ўтказарди», дейди. Бу жалоли билан бирга шериклари ва котибларига адабий парчалар ва сеҳрли шеърлар билан мулойимлик қиларди — саййид аллома ал-Ҳасан ибн Аҳмад ал-Жалолга ёзган байтлари ва унинг жавоби келтирилган; тавриядаги байтлари ҳам бор. 1048-йилда вафот этган — демак туғилиши 1019-йил бўлади; ўлими Розиҳ тоғидаги Ғумор қалъасида бўлган ва саййид Аҳмад ибн Луқмон ҳамда саййид Аҳмад ибн ал-Маҳдий ётган гумбазга дафн қилинган; замонасининг бир жамоа шоири уни марсиялаган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0