as-Sayyid Yahyo ibn al-Husayn ibn al-Imom al-Muayyad billoh Muhammad ibn al-Imom al-Qosim ibn Muhammad ash-Shahoriy

Mashhur olim; oʻgʻli Yusuf ibn Yahyo uni «Nasmat as-sahar»da tarjima qilib, Shahorada tugʻilganini aytgan, ammo tugʻilgan tarixini topmagan; Ibrohim ibn al-Qosim esa «Tabaqot»ida 1044-yil zulhijjaning toʻrtinchisiga ulanadigan dushanba kechasi tugʻilganini aytib, buni otasi — tarjima sohibining xatidan koʻchirganini bildirgan. Qozi Ahmad ibn Saʼduddindan olgan; oʻgʻli oʻsha kitobda uning shayxlari oʻn ikki ekaniga dalolat qiladigan narsani zikr qilgan, ammo zikr qilingan qozidan boshqasini nomlamagan. Soʻng Sanʼoga koʻchgan — oʻshanda u yerdagi amir amakisi as-Sayyid Ali ibn al-Muayyad edi va u qizini unga nikohlab, hozirgacha «Dor Harir» nomi bilan tanilgan uyni bergan; Sanʼoda oʻrnashib, talabalar undan oldi. Hifzi bilan mashhur edi; tib ilmini yuqorida zikr qilingan hakim Muhammad ibn Solih al-Jiyloniydan olgan. Imom al-Mutavakkil alalloh Ismoil ibn al-Qosimning aqidasini oʻz ichiga olgan manzumasi bor — uni imom hayotida tasnif etib sharhlagan; «al-Majmuʼ» rovisi Abu Xolid al-Vositiyni ishonchli sanash haqida risola yigʻgan. Imom al-Mahdiy Ahmad ibn al-Hasan ibn al-Imom al-Qosim uni Barim, Zimor va Afforga voliy qilgan. Bir necha marta haj qilgan va oxirgisida Shahoraga kasal holda koʻtarilib qaytib, safar oyida vafot etgan. Nabil shogirdlari bor: qozi Ahmad ibn Nosir ibn Abdulhaqq, adib Ahmad ibn Muhammad al-Onisiy va mashhur shoir al-Hasan ibn Ali ibn Jobir al-Habal. U rafzni oshkor qilar, sahobaning kattalarining saqlangan obroʻlarini toʻzgʻitardi va shogirdlari ham uning yoʻlidan yurishdi. ash-Shavkoniy undan oldin zikr qilingan as-Sayyid Yahyo ibn al-Husaynning xatida koʻrgan: tarjima sohibi shogirdlari bilan til biriktirib, Zayd ibn Alining «al-Majmuʼ»idan qoʻl koʻtarish, qoʻlni bogʻlash, omin aytish va shu kabilar zikr qilingan boblarni oʻchirib tashlashgan, keyin nusxalar qilib odamlar orasiga tarqatishgan — ash-Shavkoniy buni ulugʻ ish va katta jinoyat, jaholatning ortiqchaligi hamda taassubning haddan oshganiga dalolat deb biladi va bu nusxalar hozir ham mavjud. Nazmi bor — oʻgʻli «Nasmat as-sahar»da keltirgan: «Lahal-lohu shaxsan yartaziy bi-mahonatin…» baytlari.Машҳур олим; ўғли Юсуф ибн Яҳё уни «Насмат ас-саҳар»да таржима қилиб, Шаҳорада туғилганини айтган, аммо туғилган тарихини топмаган; Иброҳим ибн ал-Қосим эса «Табақот»ида 1044-йил зулҳижжанинг тўртинчисига уланадиган душанба кечаси туғилганини айтиб, буни отаси — таржима соҳибининг хатидан кўчирганини билдирган. Қози Аҳмад ибн Саъдуддиндан олган; ўғли ўша китобда унинг шайхлари ўн икки эканига далолат қиладиган нарсани зикр қилган, аммо зикр қилинган қозидан бошқасини номламаган. Сўнг Санъога кўчган — ўшанда у ердаги амир амакиси ас-Саййид Али ибн ал-Муайяд эди ва у қизини унга никоҳлаб, ҳозиргача «Дор Ҳарир» номи билан танилган уйни берган; Санъода ўрнашиб, талабалар ундан олди. Ҳифзи билан машҳур эди; тиб илмини юқорида зикр қилинган ҳаким Муҳаммад ибн Солиҳ ал-Жийлонийдан олган. Имом ал-Мутаваккил алаллоҳ Исмоил ибн ал-Қосимнинг ақидасини ўз ичига олган манзумаси бор — уни имом ҳаётида тасниф этиб шарҳлаган; «ал-Мажмуъ» ровиси Абу Холид ал-Воситийни ишончли санаш ҳақида рисола йиғган. Имом ал-Маҳдий Аҳмад ибн ал-Ҳасан ибн ал-Имом ал-Қосим уни Барим, Зимор ва Аффорга волий қилган. Бир неча марта ҳаж қилган ва охиргисида Шаҳорага касал ҳолда кўтарилиб қайтиб, сафар ойида вафот этган. Набил шогирдлари бор: қози Аҳмад ибн Носир ибн Абдулҳаққ, адиб Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Онисий ва машҳур шоир ал-Ҳасан ибн Али ибн Жобир ал-Ҳабал. У рафзни ошкор қилар, саҳобанинг катталарининг сақланган обрўларини тўзғитарди ва шогирдлари ҳам унинг йўлидан юришди. аш-Шавконий ундан олдин зикр қилинган ас-Саййид Яҳё ибн ал-Ҳусайннинг хатида кўрган: таржима соҳиби шогирдлари билан тил бириктириб, Зайд ибн Алининг «ал-Мажмуъ»идан қўл кўтариш, қўлни боғлаш, омин айтиш ва шу кабилар зикр қилинган бобларни ўчириб ташлашган, кейин нусхалар қилиб одамлар орасига тарқатишган — аш-Шавконий буни улуғ иш ва катта жиноят, жаҳолатнинг ортиқчалиги ҳамда таассубнинг ҳаддан ошганига далолат деб билади ва бу нусхалар ҳозир ҳам мавжуд. Назми бор — ўғли «Насмат ас-саҳар»да келтирган: «Лаҳал-лоҳу шахсан яртазий би-маҳонатин…» байтлари.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 329Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 329