Asad ibn Muso (Asad as-Sunna)

U imom, hofiz, siqa, tasniflar sohibi Abu Said Asad ibn Muso ibn Ibrohim ibn xalifa Valid ibn Abdulmalik ibn Marvon al-Qurashiy al-Umaviy al-Marvoniy al-Misriy. Bobosi Ibrohim ikki oy xalifalik qilgan, soʻng Marvon al-Himor uni taxtdan tushirgan. Asad Basrada tugʻilgan, «Misrda» ham deyilgan — bu ehtimolliroq — ota-bobolarining davlati Banu Abbos foydasiga zavol topgan yilda, yaʼni 132 h. yilda. U voyaga yetdi, ilm talab qildi, kattalarni uchratdi, safar qildi, toʻpladi va tasnif etdi. U Shuʼba ibn al-Hajjoj, Shaybon an-Nahviy, Abdurrahmon al-Masʼudiy, Yunus ibn Abu Ishoq — bu uning eng yoshi ulugʻ shayxi, Ibn Abu Ziʼb, Fuzayl ibn Marzuq, Hammod ibn Salama, Abdulaziz ibn al-Mojishun, qozi Ofiya ibn Yazid, Jarir ibn Abdulhamid va boshqa bir necha kishidan hadis aytgan. Undan Ahmad ibn Solih, faqih Abdulmalik ibn Habib, ar-Rabiʼ ibn Sulaymon al-Murodiy, ar-Rabiʼ ibn Sulaymon al-Jiyziy, oʻgʻli Said ibn Asad, al-Miqdom ibn Dovud ar-Ruayniy, Abu Yazid Yusuf ibn Yazid al-Qarotisiy va boshqalar rivoyat qilishgan. Nasoiy: «Siqa; agar tasnif qilmaganida, oʻzi uchun yaxshiroq boʻlardi», degan. Buxoriy: «U hadisi mashhur kishi; unga “Asad as-Sunna” (Sunnat sheri) deyiladi», degan va uni istishhod uchun keltirgan. Abu Said ibn Yunus: «Siqa; Misrda 212 h. yilning muharram oyida vafot etgan», deydi; yana: «U munkar hadislar rivoyat qilgan, oʻzi esa siqa edi — ofat boshqadan boʻlsa kerak, deb oʻylayman», degan. al-Ijliy: «Siqa», degan. Ibn Hazm esa «al-Iysol» kitobida, zakot bobida uni zaif deb qaygan. «al-Imom» sohibi: «Aytilishicha, u birinchi boʻlib musnad tasnif qilgan kishidir», deydi. Zahabiy: «U sakson yil umr koʻrdi; bizga uning taʼliflaridan “az-Zuhd” kitobi va boshqalar yetib keldi», deb qoʻshadi.У имом, ҳофиз, сиқа, таснифлар соҳиби Абу Саид Асад ибн Мусо ибн Иброҳим ибн халифа Валид ибн Абдулмалик ибн Марвон ал-Қураший ал-Умавий ал-Марвоний ал-Мисрий. Бобоси Иброҳим икки ой халифалик қилган, сўнг Марвон ал-Ҳимор уни тахтдан туширган. Асад Басрада туғилган, «Мисрда» ҳам дейилган — бу эҳтимоллироқ — ота-боболарининг давлати Бану Аббос фойдасига завол топган йилда, яъни 132 ҳ. йилда. У вояга етди, илм талаб қилди, катталарни учратди, сафар қилди, тўплади ва тасниф этди. У Шуъба ибн ал-Ҳажжож, Шайбон ан-Наҳвий, Абдурраҳмон ал-Масъудий, Юнус ибн Абу Исҳоқ — бу унинг энг ёши улуғ шайхи, Ибн Абу Зиъб, Фузайл ибн Марзуқ, Ҳаммод ибн Салама, Абдулазиз ибн ал-Можишун, қози Офия ибн Язид, Жарир ибн Абдулҳамид ва бошқа бир неча кишидан ҳадис айтган. Ундан Аҳмад ибн Солиҳ, фақиҳ Абдулмалик ибн Ҳабиб, ар-Рабиъ ибн Сулаймон ал-Муродий, ар-Рабиъ ибн Сулаймон ал-Жийзий, ўғли Саид ибн Асад, ал-Миқдом ибн Довуд ар-Руайний, Абу Язид Юсуф ибн Язид ал-Қаротисий ва бошқалар ривоят қилишган. Насоий: «Сиқа; агар тасниф қилмаганида, ўзи учун яхшироқ бўларди», деган. Бухорий: «У ҳадиси машҳур киши; унга “Асад ас-Сунна” (Суннат шери) дейилади», деган ва уни истишҳод учун келтирган. Абу Саид ибн Юнус: «Сиқа; Мисрда 212 ҳ. йилнинг муҳаррам ойида вафот этган», дейди; яна: «У мункар ҳадислар ривоят қилган, ўзи эса сиқа эди — офат бошқадан бўлса керак, деб ўйлайман», деган. ал-Ижлий: «Сиқа», деган. Ибн Ҳазм эса «ал-Ийсол» китобида, закот бобида уни заиф деб қайган. «ал-Имом» соҳиби: «Айтилишича, у биринчи бўлиб муснад тасниф қилган кишидир», дейди. Заҳабий: «У саксон йил умр кўрди; бизга унинг таълифларидан “аз-Зуҳд” китоби ва бошқалар етиб келди», деб қўшади.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 14, b. 162Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 14, б. 162