ash-Sharif Izzuddin Humayza ibn Abu Numayy Muhammad ibn Hasan ibn Ali ibn Qatoda ibn Idris al-Hasaniy

Makka amiri. U va akasi Rumaysa 701-yilda, otalari hayotligida Makka ishini boshqarishgan, soʻng amirlikda mustaqil boʻlishgan. Oʻsha yili Baybars haj qilib, vidoʻ tavofida Abu-l-Gʻays va Atifa unga ikki akasi Humayza va Rumaysa meroslarini bermayotganini aytishgan; Baybars ularni inkor qilganda Humayza: «Ey amir, biz aka-uka ishimizni oʻzimiz hal qilamiz, siz hajingizni oʻtadingiz — oramizga kirmang», degan. Baybars gʻazablanib Humayza bilan Rumaysani qamab Qohiraga olib ketgan va oʻrinlariga Abu-l-Gʻays bilan Atifani qoʻygan; 702-yil boshida ozod qilib, sarpo kiydirib Makkaga joʻnatgan. 707-yilda Humayza haj amiridan qochgan, oʻrniga Abu-l-Gʻays qoʻyilgan; qoʻshin qaytgach ayol kiyimida yashirin qaytib kelgan, soʻng Iroqqa qochib, uning podshohi Xarbandadan panoh soʻragan — u yaxshi kutib olib, ehson qilgan va yoniga toʻrt ming otliq qoʻshgan. Akasi Rumaysadan Makkaga kirib, odatdagidek amirlikda sherik boʻlishga izn soʻragan, u koʻnmay an-Nosirga xat yozgan; Humayza qoʻshin bilan kelib Rumaysani yenggan va Makkaga zoʻrlik bilan kirib, an-Nosir nomiga xutbani kesib, Xarbanda nomiga xutba oʻqitgan va savdogarlar molini olgan. an-Nosir qoʻshin yuborgan, ular jangsiz chekingan. Keyin ular yarashishgan, an-Nosir gʻazablanib amirlikni Atifaga bergan; an-Nosir 719-yilda haj qilib qaytgach, Humayza qaytib odamlarning naqd molini olib, yuz tuya yuk tashigan va qolganini yoqib, al-Judaydadagi qalʼasiga berkinib, ikki ming xurmo daraxtini kesgan. an-Nosir qoʻshin yuborgan, ular Makkaga kirib, qalʼani yoqib, molini olgan va oʻgʻlini asir qilib amakisi Rumaysaga topshirishgan; Rumaysa amir boʻlib qolgan, Humayza esa Iroqqa ketib Xarbandaga qoʻshilgan va u unga qoʻshin tayyorlagan, ammo Xarbanda oʻlib, ish bitmagan. Makkaga qaytgach, an-Nosirning uchta mamluki qochib uning yonidan oʻtgan, u ularni mehmon qilib, orasidagi chiroyli yigitga moyil boʻlgan — bu bilan mashhur edi — va unga koʻp vaʼdalar berib, oʻz xizmatiga olgan; hamrohlari uni an-Nosirga yaqinlashish uchun ularni ishlatishidan qoʻrqib, 725-yil jumodul-oxirida Vodiy Bani Shuʼbada uni oʻldirishgan. Atifa ularni tutib, qotilni kishanlab an-Nosirga yuborgan va u qasos uchun uni oʻldirgan. Botir, jasur va karamli edi, hurmati va salobati katta boʻlib, bir kishi yerda yotgan narsani olmoqchi boʻlganida qoʻlini kesgan — shundan keyin mol yotsa ham, salobatidan hech kim unga qoʻl urmaydigan boʻlgan.Макка амири. У ва акаси Румайса 701-йилда, оталари ҳаётлигида Макка ишини бошқаришган, сўнг амирликда мустақил бўлишган. Ўша йили Байбарс ҳаж қилиб, видў тавофида Абу-л-Ғайс ва Атифа унга икки акаси Ҳумайза ва Румайса меросларини бермаётганини айтишган; Байбарс уларни инкор қилганда Ҳумайза: «Эй амир, биз ака-ука ишимизни ўзимиз ҳал қиламиз, сиз ҳажингизни ўтадингиз — орамизга кирманг», деган. Байбарс ғазабланиб Ҳумайза билан Румайсани қамаб Қоҳирага олиб кетган ва ўринларига Абу-л-Ғайс билан Атифани қўйган; 702-йил бошида озод қилиб, сарпо кийдириб Маккага жўнатган. 707-йилда Ҳумайза ҳаж амиридан қочган, ўрнига Абу-л-Ғайс қўйилган; қўшин қайтгач аёл кийимида яширин қайтиб келган, сўнг Ироққа қочиб, унинг подшоҳи Харбандадан паноҳ сўраган — у яхши кутиб олиб, эҳсон қилган ва ёнига тўрт минг отлиқ қўшган. Акаси Румайсадан Маккага кириб, одатдагидек амирликда шерик бўлишга изн сўраган, у кўнмай ан-Носирга хат ёзган; Ҳумайза қўшин билан келиб Румайсани енгган ва Маккага зўрлик билан кириб, ан-Носир номига хутбани кесиб, Харбанда номига хутба ўқитган ва савдогарлар молини олган. ан-Носир қўшин юборган, улар жангсиз чекинган. Кейин улар ярашишган, ан-Носир ғазабланиб амирликни Атифага берган; ан-Носир 719-йилда ҳаж қилиб қайтгач, Ҳумайза қайтиб одамларнинг нақд молини олиб, юз туя юк ташиган ва қолганини ёқиб, ал-Жудайдадаги қалъасига беркиниб, икки минг хурмо дарахтини кесган. ан-Носир қўшин юборган, улар Маккага кириб, қалъани ёқиб, молини олган ва ўғлини асир қилиб амакиси Румайсага топширишган; Румайса амир бўлиб қолган, Ҳумайза эса Ироққа кетиб Харбандага қўшилган ва у унга қўшин тайёрлаган, аммо Харбанда ўлиб, иш битмаган. Маккага қайтгач, ан-Носирнинг учта мамлуки қочиб унинг ёнидан ўтган, у уларни меҳмон қилиб, орасидаги чиройли йигитга мойил бўлган — бу билан машҳур эди — ва унга кўп ваъдалар бериб, ўз хизматига олган; ҳамроҳлари уни ан-Носирга яқинлашиш учун уларни ишлатишидан қўрқиб, 725-йил жумодул-охирида Водий Бани Шуъбада уни ўлдиришган. Атифа уларни тутиб, қотилни кишанлаб ан-Носирга юборган ва у қасос учун уни ўлдирган. Ботир, жасур ва карамли эди, ҳурмати ва салобати катта бўлиб, бир киши ерда ётган нарсани олмоқчи бўлганида қўлини кесган — шундан кейин мол ёца ҳам, салобатидан ҳеч ким унга қўл урмайдиган бўлган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0