Atiyya ibn Baqiyya al-Himsiy
Muarrixlar va adib
Atiyya — imom Baqiyya ibn al-Valid al-Himsiyning oʻgʻli. U otasidan koʻp rivoyat qilgan; Zahabiy: «Uning boshqadan rivoyat qilgan biror narsasini bilmayman», deydi. U muhaddis shayx edi, biroq mohir emasdi; balki umri uzun boʻlgani uchun rivoyatda yolgʻiz qolgan (tafarrud qilgan). Undan Abdulaziz ibn Imron al-Asbahoniy, Ubayd ibn Ahmad as-Saffor al-Himsiy, Ahmad ibn Horun al-Buxoriy, Abu Avona, Ibn Abu Hotim, Abdulloh ibn Ahmad ibn Hanbal va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Ibn Abu Hotim: «Unda gʻaflat bor edi, oʻrni esa sidq — rostgoʻylikdir», degan. Abdulloh ibn Ahmad aytadi: «Uning: “Men Atiyya ibn Baqiyyaman, hadislarim toza; Atiyya oʻlsa, Baqiyyaning hadisi ketadi”, deganini eshitdim». U 265 h. yilda vafot etdi. Zahabiy Makkada Muhammad ibn Xolid ibn Yazid orqali kelgan isnod bilan Atiyyaning oʻz nazmini keltiradi: «Ey Atiyya ibn Baqiyya, goʻyo oʻlim senga erta yo kech kelib boʻldi; ogoh boʻl, eslagin, xatodan yiroq yur; Allohni taqvo bilan yod et va soʻzingga niyatni ergashtir; otam esa xaloyiqning shayxi edi — ey oʻgʻilchalarim, mendan toza qogʻozlarga yozib olinglar».Атийя — имом Бақийя ибн ал-Валид ал-Ҳимсийнинг ўғли. У отасидан кўп ривоят қилган; Заҳабий: «Унинг бошқадан ривоят қилган бирор нарсасини билмайман», дейди. У муҳаддис шайх эди, бироқ моҳир эмасди; балки умри узун бўлгани учун ривоятда ёлғиз қолган (тафарруд қилган). Ундан Абдулазиз ибн Имрон ал-Асбаҳоний, Убайд ибн Аҳмад ас-Саффор ал-Ҳимсий, Аҳмад ибн Ҳорун ал-Бухорий, Абу Авона, Ибн Абу Ҳотим, Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Ҳанбал ва бошқалар ҳадис ривоят қилганлар. Ибн Абу Ҳотим: «Унда ғафлат бор эди, ўрни эса сидқ — ростгўйликдир», деган. Абдуллоҳ ибн Аҳмад айтади: «Унинг: “Мен Атийя ибн Бақийяман, ҳадисларим тоза; Атийя ўлса, Бақийянинг ҳадиси кетади”, деганини эшитдим». У 265 ҳ. йилда вафот этди. Заҳабий Маккада Муҳаммад ибн Холид ибн Язид орқали келган иснод билан Атийянинг ўз назмини келтиради: «Эй Атийя ибн Бақийя, гўё ўлим сенга эрта ё кеч келиб бўлди; огоҳ бўл, эслагин, хатодан йироқ юр; Аллоҳни тақво билан ёд эт ва сўзингга ниятни эргаштир; отам эса халойиқнинг шайхи эди — эй ўғилчаларим, мендан тоза қоғозларга ёзиб олинглар».
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 16, b. 521Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 16, б. 521