Bilol ibn Saʼd
Tobeʼin
Bilol ibn Saʼd ibn Tamim as-Sakuniy — imom, robboniy, voiz Abu Amr ad-Dimashqiy, Damashq ahlining shayxi. Otasi Saʼdning suhbat sharafi bor edi. U otasidan, Muoviyadan va Jobir ibn Abdullohdan hadis aytgan; hadisi oz. Undan al-Avzoiy, Abdulloh ibn al-Aloʼ ibn Zabr, Abdurrahmon ibn Yazid ibn Jobir va Said ibn Abdulaziz rivoyat qilgan. U vaʼzi balogʻatli, qissasi goʻzal, omma uchun juda foydali kishi edi. al-Avzoiy aytadi: u ibodatda shunday darajada ediki, biz unga birov kuch yetkazganini eshitmaganmiz — har kecha-kunduzida ming rakat namozi bor edi. Uni Ahmad al-Ijliy siqa deb sanagan; baʼzilar uni al-Hasan al-Basriyga oʻxshatadi. Abu Zurʼa an-Nasriy: «U Shom ahli uchun Iroqdagi al-Hasan al-Basriy kabi edi», degan. U Shom ahlining qorisi boʻlib, ovozi jarangdor edi. al-Avzoiy: «Bilol ibn Saʼddan koʻra balogʻatliroq voizni hech eshitmaganman», degan. Abdurrahmon ibn Yazid ibn Tamim aytadi: uning shunday deganini eshitdim: «Ey taqvo ahli! Sizlar foniy boʻlish uchun yaratilmagansiz; siz faqat bir uydan boshqa uyga koʻchirilyapsiz — xuddi sulblardan bachadonlarga, bachadonlardan dunyoga, dunyodan qabrlarga, qabrlardan mavqifga, mavqifdan esa jannat yo doʻzaxdagi abadiylikka koʻchirilganingiz kabi». al-Avzoiy undan: «Gunohning kichikligiga qarama, balki kimga osiy boʻlganingga qara», deganini eshitgan. Yana al-Avzoiy: «Vallohi, gunoh sifatida shuning oʻzi kifoya — Alloh bizni dunyoga zohid qilmoqchi, biz esa unga ragʻbat qilamiz», deganini eshitgan. Ibn Asokir aytadi: Bilol ibn Saʼd Damashq jome masjidining imomi edi. al-Valid ibn Muslim: u jome imomi boʻlgan; takbir aytsa, ovozi Avzoʼdan eshitilar, qiroati esa Sayrafiylar uyi joylashgan aqabadan ajratib bilinardi — oʻshanda bu qurilishlar yoʻq edi, deydi. az-Zahhok ibn Usmon aytadi: uni xalifa chiqquncha musallada, minbar yonida vaʼz aytayotganini koʻrdim. al-Avzoiy aytadi: Damashqda yomgʻir soʻrab chiqishdi, ular orasida Bilol ibn Saʼd ham bor edi. U turib: «Ey hozir boʻlgan jamoa! Yomonlik qilganingizga iqror emasmisiz?» dedi. «Ha», dedik. U: «Allohim, Sen: “Yaxshilik qiluvchilarga yoʻl — malomat yoʻq”, deding; biz esa yomonligimizga iqror boʻldik. Bizni avf et va bizga yomgʻir ber», dedi. Oʻsha kuni bizga yomgʻir berildi. Bilol bir yuz oʻn nechanchi yilda vafot etdi.Билол ибн Саъд ибн Тамим ас-Сакуний — имом, роббоний, воиз Абу Амр ад-Димашқий, Дамашқ аҳлининг шайхи. Отаси Саъднинг суҳбат шарафи бор эди. У отасидан, Муовиядан ва Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳадис айтган; ҳадиси оз. Ундан ал-Авзоий, Абдуллоҳ ибн ал-Алў ибн Забр, Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобир ва Саид ибн Абдулазиз ривоят қилган. У ваъзи балоғатли, қиссаси гўзал, омма учун жуда фойдали киши эди. ал-Авзоий айтади: у ибодатда шундай даражада эдики, биз унга биров куч етказганини эшитмаганмиз — ҳар кеча-кундузида минг ракат намози бор эди. Уни Аҳмад ал-Ижлий сиқа деб санаган; баъзилар уни ал-Ҳасан ал-Басрийга ўхшатади. Абу Зуръа ан-Насрий: «У Шом аҳли учун Ироқдаги ал-Ҳасан ал-Басрий каби эди», деган. У Шом аҳлининг қориси бўлиб, овози жарангдор эди. ал-Авзоий: «Билол ибн Саъддан кўра балоғатлироқ воизни ҳеч эшитмаганман», деган. Абдурраҳмон ибн Язид ибн Тамим айтади: унинг шундай деганини эшитдим: «Эй тақво аҳли! Сизлар фоний бўлиш учун яратилмагансиз; сиз фақат бир уйдан бошқа уйга кўчириляпсиз — худди сулблардан бачадонларга, бачадонлардан дунёга, дунёдан қабрларга, қабрлардан мавқифга, мавқифдан эса жаннат ё дўзахдаги абадийликка кўчирилганингиз каби». ал-Авзоий ундан: «Гуноҳнинг кичиклигига қарама, балки кимга осий бўлганингга қара», деганини эшитган. Яна ал-Авзоий: «Валлоҳи, гуноҳ сифатида шунинг ўзи кифоя — Аллоҳ бизни дунёга зоҳид қилмоқчи, биз эса унга рағбат қиламиз», деганини эшитган. Ибн Асокир айтади: Билол ибн Саъд Дамашқ жоме масжидининг имоми эди. ал-Валид ибн Муслим: у жоме имоми бўлган; такбир айца, овози Авзўдан эшитилар, қироати эса Сайрафийлар уйи жойлашган ақабадан ажратиб билинарди — ўшанда бу қурилишлар йўқ эди, дейди. аз-Заҳҳок ибн Усмон айтади: уни халифа чиққунча мусаллада, минбар ёнида ваъз айтаётганини кўрдим. ал-Авзоий айтади: Дамашқда ёмғир сўраб чиқишди, улар орасида Билол ибн Саъд ҳам бор эди. У туриб: «Эй ҳозир бўлган жамоа! Ёмонлик қилганингизга иқрор эмасмисиз?» деди. «Ҳа», дедик. У: «Аллоҳим, Сен: “Яхшилик қилувчиларга йўл — маломат йўқ”, дединг; биз эса ёмонлигимизга иқрор бўлдик. Бизни авф эт ва бизга ёмғир бер», деди. Ўша куни бизга ёмғир берилди. Билол бир юз ўн нечанчи йилда вафот этди.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 9, b. 90Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 9, б. 90