Daʼlaj ibn Ahmad as-Sijistoniy

Daʼlaj ibn Ahmad ibn Daʼlaj ibn Abdurrahmon, Abu Muhammad as-Sijistoniy al-Muaddal. Xuroson, Hulvon, Bagʻdod, Basra, Kufa va Makkada hadis eshitdi. Badavlat kishilardan boʻlib, yaxshilik va ehsoni bilan mashhur edi; doimiy sadaqalari hamda Bagʻdod, Makka va Sijistondagi hadis ahliga uzluksiz daromad keltiradigan vaqflari bor edi. Bagʻdodda ulkan uyi bor edi va u: «Dunyoda bunga oʻxshashi yoʻq — chunki dunyoda Bagʻdodga oʻxshash shahar yoʻq, Bagʻdodda Qatiʼaga oʻxshash mahalla yoʻq, Qatiʼada Abu Xalaf koʻchasiga oʻxshash koʻcha yoʻq, Abu Xalaf koʻchasida esa mening uyimga oʻxshash uy yoʻq», derdi. ad-Doraqutniy unga bir «Musnad» tasnif qilib bergan. U bir hadisda shubha qilsa, uni tark qilardi; shuning uchun ad-Doraqutniy: «Shayxlarimiz orasida undan mustahkamrogʻini koʻrmadim», derdi. Ilm ahliga va muhtojlarga juda koʻp mol sarfladi: bir savdogar undan oʻn ming dinor qarz olib, yer-mulk kafolatiga qoʻydi va uch yilda oʻttiz ming dinor foyda koʻrdi; oʻn ming dinorni ajratib olib keldi. Daʼlaj uni yaxshi mehmon qildi, soʻng: «Nima ishing bor?» dedi. «Marhamat qilib bergan dinorlaringiz keltirildi», dedi. U: «Subhanalloh, men senga qaytarishing uchun bermagan edim; oilangga sarfla», dedi. «Men ular bilan oʻttiz ming dinor foyda qildim, bu oʻshandan», dedi. Daʼlaj: «Olib ket, Alloh senga barakasini bersin», dedi. U: «Molingiz bunga qanday yetadi? Bu molni qayerdan topdingiz?» dedi. Daʼlaj: «Yoshligimda hadis talab qilib yurardim; menga dengiz ahlidan bir savdogar kelib, bir million dirham berdi va: “Shunga savdo qil; foyda boʻlsa — men bilan sening oramizda, zarar boʻlsa — sendan emas, mendan. Ehtiyoj yoki hojat topsang, Allohning ahdi va misoqi zimmangda…” dedi», deb hikoya qildi.Даълаж ибн Аҳмад ибн Даълаж ибн Абдурраҳмон, Абу Муҳаммад ас-Сижистоний ал-Муаддал. Хуросон, Ҳулвон, Бағдод, Басра, Куфа ва Маккада ҳадис эшитди. Бадавлат кишилардан бўлиб, яхшилик ва эҳсони билан машҳур эди; доимий садақалари ҳамда Бағдод, Макка ва Сижистондаги ҳадис аҳлига узлуксиз даромад келтирадиган вақфлари бор эди. Бағдодда улкан уйи бор эди ва у: «Дунёда бунга ўхшаши йўқ — чунки дунёда Бағдодга ўхшаш шаҳар йўқ, Бағдодда Қатиъага ўхшаш маҳалла йўқ, Қатиъада Абу Халаф кўчасига ўхшаш кўча йўқ, Абу Халаф кўчасида эса менинг уйимга ўхшаш уй йўқ», дерди. ад-Дорақутний унга бир «Муснад» тасниф қилиб берган. У бир ҳадисда шубҳа қилса, уни тарк қиларди; шунинг учун ад-Дорақутний: «Шайхларимиз орасида ундан мустаҳкамроғини кўрмадим», дерди. Илм аҳлига ва муҳтожларга жуда кўп мол сарфлади: бир савдогар ундан ўн минг динор қарз олиб, ер-мулк кафолатига қўйди ва уч йилда ўттиз минг динор фойда кўрди; ўн минг динорни ажратиб олиб келди. Даълаж уни яхши меҳмон қилди, сўнг: «Нима ишинг бор?» деди. «Марҳамат қилиб берган динорларингиз келтирилди», деди. У: «Субҳаналлоҳ, мен сенга қайтаришинг учун бермаган эдим; оилангга сарфла», деди. «Мен улар билан ўттиз минг динор фойда қилдим, бу ўшандан», деди. Даълаж: «Олиб кет, Аллоҳ сенга баракасини берсин», деди. У: «Молингиз бунга қандай етади? Бу молни қаердан топдингиз?» деди. Даълаж: «Ёшлигимда ҳадис талаб қилиб юрардим; менга денгиз аҳлидан бир савдогар келиб, бир миллион дирҳам берди ва: “Шунга савдо қил; фойда бўлса — мен билан сенинг орамизда, зарар бўлса — сендан эмас, мендан. Эҳтиёж ёки ҳожат топсанг, Аллоҳнинг аҳди ва мисоқи зиммангда…” деди», деб ҳикоя қилди.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 5840Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 5840