Faraj ibn Barquq al-Jarkasiy, an-Nosir laqabli

Otasining boshiga tushgan fitna kunlarida tugʻilgani uchun Faraj deb atalgan. Otasi vafot etgach, uning ahdi bilan 801 yil shavvolida, oʻn yoshga toʻlmagan holda saltanatga oʻtirdi; otasining mamluklari unga qarshi ixtilof qildi va al-Muayyad Shayx bilan urushlari boʻlib, u yengilib tuyalarda Damashqqa qochdi, shaharga kirib qalʼasida mustahkamlandi. Shayx va yonidagilar ergashib uni qamal qildi va u omonlik bilan tushdi-da, 815 yil safarida qamoqqa olindi. Olimlardan fatvo soʻraldi va ular u qilib kelgan harom ishlar, zulmlar va ulkan qatllar sababli oʻldirilishi vojib deb fatvo berdi; shanba kechasi, oʻsha safarning oʻn yettinchisida oʻldirildi. Hayimatli sulton, otliq, karamli, ammo qonxoʻr, zolim, jabbor, mayxoʻrlik va lazzatlarga berilgan, odamlarning mollariga tamaʼkor edi. 808 yili akasi al-Mansur Abdulaziz foydasiga ikki oycha taxtdan tushirilgan, soʻng oʻsha yilning jumod al-oxirasida qaytarilgan va akasini ushlab qamagan, keyin oʻldirgan. Ash-Shavkoniyning hayrati shuki, bu sifatlardagi sulton Baytullohi haromda maqomlarni joriy qilgan kishidir — bu yer yuzining eng sharafli buqʼasida jamoatlarning boʻlinishiga, qalblarning ixtilofiga va toʻla ayrilishga sabab boʻldi; hayrat uning oʻzidan emas — bu uning yomonliklari va jaholatlaridan biri — balki undan keyingilarning buni qaror toptirganidan va olimlarning shu paytgacha sukut qilganidan. Qutbuddin al-Hanafiy «al-Aʼlom»da bu maqomlarni oʻsha asr olimlari inkor qilganini koʻrsatadigan narsani zikr etgan: sulton Salimxon tarjimasida, bir masjidda har mazhabning mustaqil imomi boʻlishi uchun maqomlarning koʻpayishini koʻp olimlar joiz demagan va oʻsha ahdda gʻoyat qattiq inkor qilgan, bu haqda odamlar qoʻlida hozirgacha bir necha risola bor, Misr olimlari esa buning joiz emasligiga fatvo berib, joiz degan kishini xato qilgan deb hisoblagan.Отасининг бошига тушган фитна кунларида туғилгани учун Фараж деб аталган. Отаси вафот этгач, унинг аҳди билан 801 йил шавволида, ўн ёшга тўлмаган ҳолда салтанатга ўтирди; отасининг мамлуклари унга қарши ихтилоф қилди ва ал-Муайяд Шайх билан урушлари бўлиб, у енгилиб туяларда Дамашққа қочди, шаҳарга кириб қалъасида мустаҳкамланди. Шайх ва ёнидагилар эргашиб уни қамал қилди ва у омонлик билан тушди-да, 815 йил сафарида қамоққа олинди. Олимлардан фатво сўралди ва улар у қилиб келган ҳаром ишлар, зулмлар ва улкан қатллар сабабли ўлдирилиши вожиб деб фатво берди; шанба кечаси, ўша сафарнинг ўн еттинчисида ўлдирилди. Ҳайиматли султон, отлиқ, карамли, аммо қонхўр, золим, жаббор, майхўрлик ва лаззатларга берилган, одамларнинг молларига тамаъкор эди. 808 йили акаси ал-Мансур Абдулазиз фойдасига икки ойча тахтдан туширилган, сўнг ўша йилнинг жумод ал-охирасида қайтарилган ва акасини ушлаб қамаган, кейин ўлдирган. Аш-Шавконийнинг ҳайрати шуки, бу сифатлардаги султон Байтуллоҳи ҳаромда мақомларни жорий қилган кишидир — бу ер юзининг энг шарафли буқъасида жамоатларнинг бўлинишига, қалбларнинг ихтилофига ва тўла айрилишга сабаб бўлди; ҳайрат унинг ўзидан эмас — бу унинг ёмонликлари ва жаҳолатларидан бири — балки ундан кейингиларнинг буни қарор топтирганидан ва олимларнинг шу пайтгача сукут қилганидан. Қутбуддин ал-Ҳанафий «ал-Аълом»да бу мақомларни ўша аср олимлари инкор қилганини кўрсатадиган нарсани зикр этган: султон Салимхон таржимасида, бир масжидда ҳар мазҳабнинг мустақил имоми бўлиши учун мақомларнинг кўпайишини кўп олимлар жоиз демаган ва ўша аҳдда ғоят қаттиқ инкор қилган, бу ҳақда одамлар қўлида ҳозиргача бир неча рисола бор, Миср олимлари эса бунинг жоиз эмаслигига фатво бериб, жоиз деган кишини хато қилган деб ҳисоблаган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 26Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 26