Faxruddin Muhammad ibn al-Xazir ibn Taymiya al-Harroniy

Abu Abdulloh Muhammad ibn Abul-Qosim al-Xazir ibn Muhammad ibn al-Xazir ibn Ali ibn Abdulloh ibn Taymiya al-Harroniy; hanbaliy faqih, qori va voiz, Faxruddin — Harron shayxi va xatibi. Besh yuz qirq ikkinchi yil shaʼbonining oxirida Harronda tugʻilgan; oʻn yoshlarida Qurʼonni otasiga oʻqigan. Yoshligidan ilmga kirishib, Fityon ibn Mayyoh, Ibn Abdus va boshqalar huzuriga qatnagan, soʻng Bagʻdodga safar qilib, al-Muborak ibn Xazir, Ibn al-Battiy, Ibn ad-Dajojiy va koʻp kishilardan hadis eshitgan; fiqhni Abul-Fath ibn al-Munniy va Ibn Bakrusdan olgan, Ibn al-Javziyga yopishib, uning koʻp asarlarini undan eshitgan va «Zod al-masir fi ilm at-tafsir»ni unga tekshirib-tushunib oʻqigan. Soʻng dars berish, vaʼz aytish va tasnifga kirishib, har kuni erta tongda Harron jomeʼida tafsir aytgan; shu ishni davom ettirib, Qurʼonni besh marta tafsir qilib chiqqan. Ibn al-Mustavfiy uni: «Xosu omning toʻliq qabuliga sazovor edi, tafsirda va barcha ilmlarda mohir edi», — degan. Ibn Nuqta: «Ishonchli, fozil, samoʼi sahih, koʻp rivoyat qilgan; Harronda undan eshitdim». Ibn an-Najjor: «Bagʻdod va Harronda undan eshitdim; fozil shayx, xushxulq, rostgoʻy, dindor edi». Ibn Rajab uning asarlaridan oʻttiz jilddan ortiq «at-Tafsir al-kabir»ni, mazhabga oid uchta asarni, mashhur xutbalar devonini, «al-Muvazzih fil-faroiz»ni va vaʼzga oid kitoblarni sanaydi; al-Muvaffaq bilan orasida kofir deb hukm qilingan bidʼat ahlining doʻzaxda abadiy qolishi haqida bahs va maktublar boʻlgan — u abadiy qoladi degan, al-Muvaffaq esa ular haqida abadiylikni qoʻllamagan. Safar oyining oʻninchi payshanba kuni Harronda vafot etgan; oʻgʻli Abdulgʻaniyning aytishicha, otasi namoz ichida vafot etgan: unga asr namozini eslatib, koʻksiga olganida takbir aytib, qoshi va lablarini namoz bilan qimirlatib turgan.Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Абул-Қосим ал-Хазир ибн Муҳаммад ибн ал-Хазир ибн Али ибн Абдуллоҳ ибн Таймия ал-Ҳарроний; ҳанбалий фақиҳ, қори ва воиз, Фахруддин — Ҳаррон шайхи ва хатиби. Беш юз қирқ иккинчи йил шаъбонининг охирида Ҳарронда туғилган; ўн ёшларида Қуръонни отасига ўқиган. Ёшлигидан илмга киришиб, Фитён ибн Майёҳ, Ибн Абдус ва бошқалар ҳузурига қатнаган, сўнг Бағдодга сафар қилиб, ал-Муборак ибн Хазир, Ибн ал-Баттий, Ибн ад-Дажожий ва кўп кишилардан ҳадис эшитган; фиқҳни Абул-Фатҳ ибн ал-Мунний ва Ибн Бакрусдан олган, Ибн ал-Жавзийга ёпишиб, унинг кўп асарларини ундан эшитган ва «Зод ал-масир фи илм ат-тафсир»ни унга текшириб-тушуниб ўқиган. Сўнг дарс бериш, ваъз айтиш ва таснифга киришиб, ҳар куни эрта тонгда Ҳаррон жомеъида тафсир айтган; шу ишни давом эттириб, Қуръонни беш марта тафсир қилиб чиққан. Ибн ал-Муставфий уни: «Хосу омнинг тўлиқ қабулига сазовор эди, тафсирда ва барча илмларда моҳир эди», — деган. Ибн Нуқта: «Ишончли, фозил, самўи саҳиҳ, кўп ривоят қилган; Ҳарронда ундан эшитдим». Ибн ан-Нажжор: «Бағдод ва Ҳарронда ундан эшитдим; фозил шайх, хушхулқ, ростгўй, диндор эди». Ибн Ражаб унинг асарларидан ўттиз жилддан ортиқ «ат-Тафсир ал-кабир»ни, мазҳабга оид учта асарни, машҳур хутбалар девонини, «ал-Муваззиҳ фил-фароиз»ни ва ваъзга оид китобларни санайди; ал-Муваффақ билан орасида кофир деб ҳукм қилинган бидъат аҳлининг дўзахда абадий қолиши ҳақида баҳс ва мактублар бўлган — у абадий қолади деган, ал-Муваффақ эса улар ҳақида абадийликни қўлламаган. Сафар ойининг ўнинчи пайшанба куни Ҳарронда вафот этган; ўғли Абдулғанийнинг айтишича, отаси намоз ичида вафот этган: унга аср намозини эслатиб, кўксига олганида такбир айтиб, қоши ва лабларини намоз билан қимирлатиб турган.

Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 7, b. 176Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 7, б. 176