Filip (vikont) ibn Nasrulloh ibn Anton de Tarroziy

Arab matbuotining tarixchisi; adib, Arab ilmiy majmasi aʼzosi va suryoniy katoliklarning aʼyonlaridan. Asli Mosuldan, ossuriy oiladan; ajdodlari Halabga koʻchib, Shom va Misr yurtlariga tarqalganlar, nisbalari esa Hilona ismli buvilariga qaratiladi — u tarroza boʻlgani uchun ularni «Banut-Tarroza» deganlar. Filip Bayrutda tugʻildi, Patriarxlik maktabida, soʻng iyezuit otalar kollejida oʻqidi; savdo bilan shugʻullanib boyligi kengaydi, taʼlif qilishga va jurnal-gazetalarda yozishga berildi. Asarlari: oʻn ikki juzʼdan toʻrt juzʼi bosilgan «Tarix as-sahofa al-arabiya», toʻrt juzʼli «Xazoin al-kutub al-arabiya fil-xofiqayn», ikki jildli «Asdaq mo kon an tarix Lubnon va safha min axbor as-suryon», «Asr al-arab az-zahabiy» risolasi, kichik «Aloqot muluk al-arab bi-muluk Faransa», «al-Maxtutot al-musavvara val-muzavvaqa ind al-arab fi Urubbo», «Irshod al-aʼorib ilo tansiq al-kutub fil-makotib», «Nabza muxtasara fis-suhuf al-arabiya al-musavvara» kitobchasi, oilasi tarixidan ham biroz maʼlumot bor «as-Salosil at-tarixiya fi asoqifat al-abrashiyot as-suryoniya» jildi, «ar-Raʼy al-amin fi hall baʼz al-mashokil az-zijiya ind ash-sharqiyyin» va hanuz qoʻlyozmaligicha qolgan oʻttizga yaqin kitob va risola. Yoshligidan chiqadigan har bir gazeta yoki jurnalning ilk sonlarini toʻplashga eʼtibor bergan va zamondoshlaridan koʻpining xatlarini uch jildda jamlagan; Zirikliy 1955-yili Livandagi yozgi maskaniga uni koʻrgani borganida — Birinchi jahon urushi kunlaridan uni odamlarning eng tetigi va eng ozodasi deb bilardi — koʻzi ketgan, beli bukilgan holda topib qaygʻurgan va toʻplamni koʻrish nasib boʻlmagan. Xayriya jamiyatlariga va umumiy ishlarga koʻp ehson qilgan; Bayrutdagi Milliy kutubxonaning tashkil etilishi ham uning sayʼi bilan boʻlgan.Араб матбуотининг тарихчиси; адиб, Араб илмий мажмаси аъзоси ва сурёний католикларнинг аъёнларидан. Асли Мосулдан, оссурий оиладан; аждодлари Ҳалабга кўчиб, Шом ва Миср юртларига тарқалганлар, нисбалари эса Ҳилона исмли бувиларига қаратилади — у тарроза бўлгани учун уларни «Банут-Тарроза» деганлар. Филип Байрутда туғилди, Патриархлик мактабида, сўнг иезуит оталар коллежида ўқиди; савдо билан шуғулланиб бойлиги кенгайди, таълиф қилишга ва журнал-газеталарда ёзишга берилди. Асарлари: ўн икки жузъдан тўрт жузъи босилган «Тарих ас-саҳофа ал-арабия», тўрт жузъли «Хазоин ал-кутуб ал-арабия фил-хофиқайн», икки жилдли «Асдақ мо кон ан тарих Лубнон ва сафҳа мин ахбор ас-сурён», «Аср ал-араб аз-заҳабий» рисоласи, кичик «Алоқот мулук ал-араб би-мулук Фаранса», «ал-Махтутот ал-мусаввара вал-музаввақа инд ал-араб фи Уруббо», «Иршод ал-аъориб ило тансиқ ал-кутуб фил-макотиб», «Набза мухтасара фис-суҳуф ал-арабия ал-мусаввара» китобчаси, оиласи тарихидан ҳам бироз маълумот бор «ас-Салосил ат-тарихия фи асоқифат ал-абрашиёт ас-сурёния» жилди, «ар-Раъй ал-амин фи ҳалл баъз ал-машокил аз-зижия инд аш-шарқиййин» ва ҳануз қўлёзмалигича қолган ўттизга яқин китоб ва рисола. Ёшлигидан чиқадиган ҳар бир газета ёки журналнинг илк сонларини тўплашга эътибор берган ва замондошларидан кўпининг хатларини уч жилдда жамлаган; Зириклий 1955-йили Ливандаги ёзги масканига уни кўргани борганида — Биринчи жаҳон уруши кунларидан уни одамларнинг энг тетиги ва энг озодаси деб биларди — кўзи кетган, бели букилган ҳолда топиб қайғурган ва тўпламни кўриш насиб бўлмаган. Хайрия жамиятларига ва умумий ишларга кўп эҳсон қилган; Байрутдаги Миллий кутубхонанинг ташкил этилиши ҳам унинг сайъи билан бўлган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 5, b. 169Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 5, б. 169