Gʻrigʻoriyus ibn Ahron ibn Tumo al-Malatiy (Abul-Faraj ibn al-Ibriy)
Muhaddis
Arab tilini oʻzlashtirgan suryoniy tarixchi, yaʼqubiy nasroniylardan; tugʻilganda ismi Yuhanno edi. Diyorbakr viloyatidagi Malatiyada tugʻildi va tatarlar hujumi sababli 1243-yili otasi bilan Antokiyaga qochdi; u yerda arab tilini va tibbni oʻrgandi, falsafa va ilohiyot bilan mashgʻul boʻldi. Shaharlarni kezib, baʼzi monastirlarda uzlatga chekindi; 1246-yili Malatiya amallaridan Jubosga episkop qilib tayinlanib «Gʻrigʻoriyus» deb ataldi, soʻng Halabda yaʼqubiylarning episkopi boʻldi, 1264-yili esa Mashriq kursisida «josaliq» darajasiga koʻtarildi — josaliq Iroq, Fors va shu atrofdagi suryoniy kohinlar boshliqlarining raisligi boʻlib, cherkov ahli bu martaba egasini «mafriyan» deydi. Ozarbayjondagi Marogʻada vafot etdi, jasadi Mosulga koʻchirilib, Mor Matto monastiriga dafn qilindi. Nasroniy din olimlari orasida uning eʼtiqodiga shubha qilib, uni faylasuflar yoʻlini tutgan va ularning qarashlariga ergashgan deb hisoblaydiganlar bor; Abul-Faraj kunyasi bilan mashhur boʻlgan, uylanmagani uchun farzandi yoʻq edi. Turli ilmlarda 35 ta tasnifi bor: arabcha, 1284-yilgacha yetkazilgan va «Muxtasar ad-duval» nomi bilan tanilgan «Tarix ad-duval», «Manofiʼ aʼzo al-jasad», adab va axloqqa oid «Dafʼ al-hamm», yakka dorilar haqidagi «Muntaxab Jomiʼ al-mufradot lil-Gʻofiqiy»ning birinchi va ikkinchi qismlari, «Sharh al-Majistiy li-Batlamyus», «an-Nafs al-bashariya» risolasi, kichik «Sharh fusul Abuqrot», tugallanmagan «Tahrir masoil Hunayn ibn Ishoq», suryoniycha «Devon sheʼr», «Tafsir al-Kitob al-muqaddas» va «al-Hidoyot». Arman tilini bilar, fors, yunon va suryoniy tillarida mohir edi.Араб тилини ўзлаштирган сурёний тарихчи, яъқубий насронийлардан; туғилганда исми Юҳанно эди. Диёрбакр вилоятидаги Малатияда туғилди ва татарлар ҳужуми сабабли 1243-йили отаси билан Антокияга қочди; у ерда араб тилини ва тиббни ўрганди, фалсафа ва илоҳиёт билан машғул бўлди. Шаҳарларни кезиб, баъзи монастирларда узлатга чекинди; 1246-йили Малатия амалларидан Жубосга эпископ қилиб тайинланиб «Ғриғориюс» деб аталди, сўнг Ҳалабда яъқубийларнинг эпископи бўлди, 1264-йили эса Машриқ курсисида «жосалиқ» даражасига кўтарилди — жосалиқ Ироқ, Форс ва шу атрофдаги сурёний коҳинлар бошлиқларининг раислиги бўлиб, черков аҳли бу мартаба эгасини «мафриян» дейди. Озарбайжондаги Мароғада вафот этди, жасади Мосулга кўчирилиб, Мор Матто монастирига дафн қилинди. Насроний дин олимлари орасида унинг эътиқодига шубҳа қилиб, уни файласуфлар йўлини тутган ва уларнинг қарашларига эргашган деб ҳисоблайдиганлар бор; Абул-Фараж куняси билан машҳур бўлган, уйланмагани учун фарзанди йўқ эди. Турли илмларда 35 та таснифи бор: арабча, 1284-йилгача етказилган ва «Мухтасар ад-дувал» номи билан танилган «Тарих ад-дувал», «Манофиъ аъзо ал-жасад», адаб ва ахлоққа оид «Дафъ ал-ҳамм», якка дорилар ҳақидаги «Мунтахаб Жомиъ ал-муфрадот лил-Ғофиқий»нинг биринчи ва иккинчи қисмлари, «Шарҳ ал-Мажистий ли-Батламюс», «ан-Нафс ал-башария» рисоласи, кичик «Шарҳ фусул Абуқрот», тугалланмаган «Таҳрир масоил Ҳунайн ибн Исҳоқ», сурёнийча «Девон шеър», «Тафсир ал-Китоб ал-муқаддас» ва «ал-Ҳидоёт». Арман тилини билар, форс, юнон ва сурёний тилларида моҳир эди.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 5, b. 117Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 5, б. 117