Hafsa bint Umar ibn al-Xattob

Hafsa bint Umar ibn al-Xattob nubuvvatdan besh yil oldin, Quraysh Kaʼbani qayta qurgan yillarda Makkada tugʻildi. Onasi Zaynab bint Mazʼun edi. Otasi Umar raziyallohu anhu islomni qabul qilgan kunlarda u ham musulmon boʻldi va eri Xunays ibn Huzafa as-Sahmiy bilan avval Habashistonga, soʻng Madinaga hijrat qildi. Xunays Badr jangida olgan yarasidan vafot etgach, Hafsa yigirmadan sal oshgan yoshda beva qoldi. U oʻsha davr Makkasida oʻqish-yozishni bilgan sanoqli ayollardan biri edi. Umar qizining holidan qaygʻurib, avval Usmon ibn Affonga, soʻng Abu Bakr as-Siddiqqa uni nikohga olishni taklif qildi; ikkovi ham javob bermay sukut saqladi. Otaning koʻngli ogʻrigan bu holni Rasululloh ﷺ ga aytgan edi, u zot Hafsani oʻz nikohlariga oldilar — bu 3 h. (625 m.) yilda edi. Keyinroq Abu Bakr Umarga: «Sukutim seni ranjitgandir. Lekin men Rasululloh ﷺ ning Hafsani zikr qilganlarini eshitgan edim; u zotning sirini oshkor qilishni istamadim», deb uzr aytdi. Shu tariqa Umarning qizi muʼminlar onasi boʻldi va Oisha raziyallohu anho bilan yaqin doʻst boʻlib qoldi. Hafsa raziyallohu anho koʻp roʻza tutishi va tunlari namozga turishi bilan tanilgan edi. Oʻqish va yozishni bilar, Shifo bint Abdulloh unga yozuvni oʻrgatgani rivoyat qilinadi — bu esa oʻsha davr ayollari orasida kam uchraydigan fazilat edi. Undan oltmishga yaqin hadis rivoyat qilingan; jiyani Abdulloh ibn Umar va boshqa sahobalar undan hadis olganlar. Uning nomi Islom tarixida bir buyuk omonat bilan bogʻlanib qoldi: Abu Bakr raziyallohu anhu Yamoma jangidan keyin Qurʼonni sahifalarga jamlaganida, oʻsha nusxa uning vafotidan soʻng Umarga, Umardan keyin esa Hafsaning qoʻlida qoldi. Usmon raziyallohu anhu masohifni koʻchirtirmoqchi boʻlganida ana shu sahifalarni undan soʻrab oldi, ish tugagach yana oʻziga qaytardi. Bugun butun dunyodagi mushaflar oʻsha nusxaga borib taqaladi. Rivoyat qilinishicha, Jibril alayhissalom u haqida Rasululloh ﷺ ga: «U koʻp roʻza tutguvchi, koʻp namoz oʻqiguvchidir», deb aytgan. Hafsa raziyallohu anho 45 h. (665 m.) yili atrofida, Muoviya raziyallohu anhu xalifaligi davrida Madinada vafot etdi. Oʻsha paytdagi Madina volisi Marvon ibn Hakam uning janoza namozini oʻqidi va tobutini koʻtarishda qatnashdi; u Baqiʼ qabristonida boshqa muʼminlar onalari yoniga dafn qilindi. Undan qolgan meros — rivoyat qilgan hadislari va ummatga bus-butun yetib kelgan Kalomulloh sahifalarining muhofazasidir. Abu Bakr raziyallohu anhu jamlatgan sahifalarni Zayd ibn Sobit raziyallohu anhu yozgan edi; Usmon raziyallohu anhu zamonida yana oʻsha Zayd va bir necha qurayshiy sahoba ana shu nusxadan koʻchirib, oʻlkalarga yuborilgan masohifni tayyorladilar. Shu tariqa bir ayolning uyida saqlangan sahifalar butun ummatning tilovatiga asos boʻldi.Ҳафса бинт Умар ибн ал-Хаттоб нубувватдан беш йил олдин, Қурайш Каъбани қайта қурган йилларда Маккада туғилди. Онаси Зайнаб бинт Мазъун эди. Отаси Умар разияллоҳу анҳу исломни қабул қилган кунларда у ҳам мусулмон бўлди ва эри Хунайс ибн Ҳузафа ас-Саҳмий билан аввал Ҳабашистонга, сўнг Мадинага ҳижрат қилди. Хунайс Бадр жангида олган ярасидан вафот этгач, Ҳафса йигирмадан сал ошган ёшда бева қолди. У ўша давр Маккасида ўқиш-ёзишни билган саноқли аёллардан бири эди. Умар қизининг ҳолидан қайғуриб, аввал Усмон ибн Аффонга, сўнг Абу Бакр ас-Сиддиққа уни никоҳга олишни таклиф қилди; иккови ҳам жавоб бермай сукут сақлади. Отанинг кўнгли оғриган бу ҳолни Расулуллоҳ ﷺ га айтган эди, у зот Ҳафсани ўз никоҳларига олдилар — бу 3 ҳ. (625 м.) йилда эди. Кейинроқ Абу Бакр Умарга: «Сукутим сени ранжитгандир. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ нинг Ҳафсани зикр қилганларини эшитган эдим; у зотнинг сирини ошкор қилишни истамадим», деб узр айтди. Шу тариқа Умарнинг қизи муъминлар онаси бўлди ва Оиша разияллоҳу анҳо билан яқин дўст бўлиб қолди. Ҳафса разияллоҳу анҳо кўп рўза тутиши ва тунлари намозга туриши билан танилган эди. Ўқиш ва ёзишни билар, Шифо бинт Абдуллоҳ унга ёзувни ўргатгани ривоят қилинади — бу эса ўша давр аёллари орасида кам учрайдиган фазилат эди. Ундан олтмишга яқин ҳадис ривоят қилинган; жияни Абдуллоҳ ибн Умар ва бошқа саҳобалар ундан ҳадис олганлар. Унинг номи Ислом тарихида бир буюк омонат билан боғланиб қолди: Абу Бакр разияллоҳу анҳу Ямома жангидан кейин Қуръонни саҳифаларга жамлаганида, ўша нусха унинг вафотидан сўнг Умарга, Умардан кейин эса Ҳафсанинг қўлида қолди. Усмон разияллоҳу анҳу масоҳифни кўчиртирмоқчи бўлганида ана шу саҳифаларни ундан сўраб олди, иш тугагач яна ўзига қайтарди. Бугун бутун дунёдаги мушафлар ўша нусхага бориб тақалади. Ривоят қилинишича, Жибрил алайҳиссалом у ҳақида Расулуллоҳ ﷺ га: «У кўп рўза тутгувчи, кўп намоз ўқигувчидир», деб айтган. Ҳафса разияллоҳу анҳо 45 ҳ. (665 м.) йили атрофида, Муовия разияллоҳу анҳу халифалиги даврида Мадинада вафот этди. Ўша пайтдаги Мадина волиси Марвон ибн Ҳакам унинг жаноза намозини ўқиди ва тобутини кўтаришда қатнашди; у Бақиъ қабристонида бошқа муъминлар оналари ёнига дафн қилинди. Ундан қолган мерос — ривоят қилган ҳадислари ва умматга бус-бутун етиб келган Каломуллоҳ саҳифаларининг муҳофазасидир. Абу Бакр разияллоҳу анҳу жамлатган саҳифаларни Зайд ибн Собит разияллоҳу анҳу ёзган эди; Усмон разияллоҳу анҳу замонида яна ўша Зайд ва бир неча қурайший саҳоба ана шу нусхадан кўчириб, ўлкаларга юборилган масоҳифни тайёрладилар. Шу тариқа бир аёлнинг уйида сақланган саҳифалар бутун умматнинг тиловатига асос бўлди.

Manba koʻrsatilmagan — umumiy maʼlumot asosidaМанба кўрсатилмаган — умумий маълумот асосида