Hasan ibn Ahmad ibn Abdurahmon al-Banno

Misrdagi «Al-Ixvon al-muslimun» jamiyatining asoschisi, ularning daʼvatchisi va jamoasini tashkil etgan kishi. Iskandariya yaqinidagi Mahmudiyada tugʻilgan, Qohiradagi Dor al-ulum maktabini tugatgan, muallimlik qilib, ahlini tanish, tabiat va odatlarini bilish uchun bir necha shaharda koʻchib yurgan; Ismoiliya shahrida mudarris boʻlib qolgach, oʻziga ishonchli kishilarni tanlab, koʻnglidagini ularga ochgan va ular «Islom kalimasini ulugʻlash» yoʻlida u bilan birga yurishga ahdlashib, Ismoiliyada birinchi «Ixvon» uyini qurishgan, dars, maʼruza va varaqalar bilan daʼvatni eʼlon qilishgan, oʻzi esa boshqa shaharlarni aylanib chiqqan va tez orada borgan har bir yurtida bir uyi boʻlgan, Ismoiliya uyi esa daʼvat qoʻmondonligining markazi boʻlgan. Erkaklar daʼvati bilan cheklanmay, Ismoiliyada qizlarni diniy tarbiyalash uchun «Ummahot al-muslimin» maʼhadini ochgan; soʻng Qohiraga mudarris qilib koʻchirilgach, markaz ham u bilan birga koʻchgan, daʼvati u yerda qabul topib, «Ixvon»ning ishi ulugʻayib, soni yarim millionga yaqinlashgan. Misr siyosat arboblari toʻqnashuvdan qoʻrqib ularni siyosatdan uzoqlashtirmoqchi boʻlishgan, u esa koʻp xutbalarining birida Islomni «aqida va ibodat, vatan va millat, sahovat va kuch, axloq va modda, madaniyat va qonun» deb taʼriflagan; Qohirada kundalik «Al-Ixvon al-muslimun» gazetasini chiqarib, uni minbariga aylantirgan. Falastin fojiasi yuz berganda «Ixvon» katibasi u yerdagi eng faol koʻngilli boʻlinmalardan boʻlgan; sulh eʼlon qilinganda qoʻllarida oʻqlatilgan qurol qolgan, Qohira va Iskandariyada hukumat bas kelolmagan qoʻporuvchilik hodisalari yuz bergach, bosh vazir Mahmud Fahmiy an-Nuqroshiy «Ixvon» klublarini yopdirib, koʻzga koʻringanlarini taʼqib qilib, koʻpini qamagan va rahbarlarini siquvga olgan, ular esa yashirin «hujayra»larga aylangan; ulardan biri Nuqroshiyni qorovullari va askarlari koʻz oʻngida oshkora otib oʻldirgan. Koʻp oʻtmay uch kishi Qohirada, kechasi, «Yosh musulmonlar jamiyati» markazi oldida turgan Bannoni oʻqqa tutib qochib ketishgan; jarohatini bogʻlaydigan kishi topilmay, u ikki soatdan keyin vafot etgan. Vaʼz va irshod yoʻlini tutgan sertakror notiq, xutbalarida Qurʼon oyatlari tilida aylanib turadigan, tinch ishlaydigan tartibli kishi edi. Vafotidan keyin «Muzakkirot ad-daʼva vad-doiya» nomi bilan xotiralari nashr etilgan; Ahmad Anas al-Hajjojiy uning siyrati haqida «Ruh va rayhon, min hayoti doʻin va daʼva» kitobini yozgan.Мисрдаги «Ал-Ихвон ал-муслимун» жамиятининг асосчиси, уларнинг даъватчиси ва жамоасини ташкил этган киши. Искандария яқинидаги Маҳмудияда туғилган, Қоҳирадаги Дор ал-улум мактабини тугатган, муаллимлик қилиб, аҳлини таниш, табиат ва одатларини билиш учун бир неча шаҳарда кўчиб юрган; Исмоилия шаҳрида мударрис бўлиб қолгач, ўзига ишончли кишиларни танлаб, кўнглидагини уларга очган ва улар «Ислом калимасини улуғлаш» йўлида у билан бирга юришга аҳдлашиб, Исмоилияда биринчи «Ихвон» уйини қуришган, дарс, маъруза ва варақалар билан даъватни эълон қилишган, ўзи эса бошқа шаҳарларни айланиб чиққан ва тез орада борган ҳар бир юртида бир уйи бўлган, Исмоилия уйи эса даъват қўмондонлигининг маркази бўлган. Эркаклар даъвати билан чекланмай, Исмоилияда қизларни диний тарбиялаш учун «Уммаҳот ал-муслимин» маъҳадини очган; сўнг Қоҳирага мударрис қилиб кўчирилгач, марказ ҳам у билан бирга кўчган, даъвати у ерда қабул топиб, «Ихвон»нинг иши улуғайиб, сони ярим миллионга яқинлашган. Миср сиёсат арбоблари тўқнашувдан қўрқиб уларни сиёсатдан узоқлаштирмоқчи бўлишган, у эса кўп хутбаларининг бирида Исломни «ақида ва ибодат, ватан ва миллат, саҳоват ва куч, ахлоқ ва модда, маданият ва қонун» деб таърифлаган; Қоҳирада кундалик «Ал-Ихвон ал-муслимун» газетасини чиқариб, уни минбарига айлантирган. Фаластин фожиаси юз берганда «Ихвон» катибаси у ердаги энг фаол кўнгилли бўлинмалардан бўлган; сулҳ эълон қилинганда қўлларида ўқлатилган қурол қолган, Қоҳира ва Искандарияда ҳукумат бас келолмаган қўпорувчилик ҳодисалари юз бергач, бош вазир Маҳмуд Фаҳмий ан-Нуқроший «Ихвон» клубларини ёпдириб, кўзга кўринганларини таъқиб қилиб, кўпини қамаган ва раҳбарларини сиқувга олган, улар эса яширин «ҳужайра»ларга айланган; улардан бири Нуқрошийни қоровуллари ва аскарлари кўз ўнгида ошкора отиб ўлдирган. Кўп ўтмай уч киши Қоҳирада, кечаси, «Ёш мусулмонлар жамияти» маркази олдида турган Баннони ўққа тутиб қочиб кетишган; жароҳатини боғлайдиган киши топилмай, у икки соатдан кейин вафот этган. Ваъз ва иршод йўлини тутган сертакрор нотиқ, хутбаларида Қуръон оятлари тилида айланиб турадиган, тинч ишлайдиган тартибли киши эди. Вафотидан кейин «Музаккирот ад-даъва вад-доия» номи билан хотиралари нашр этилган; Аҳмад Анас ал-Ҳажжожий унинг сийрати ҳақида «Руҳ ва райҳон, мин ҳаёти дўин ва даъва» китобини ёзган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 183Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 183