Hodiy ibn Husayn al-Qorniy, soʻng as-Sanʼoniy

1164-yilda Sanʼoda tugʻilib oʻsha yerda voyaga yetgan; Qurʼonni yod olib, soʻng uni Sanʼo shayxlarining baʼzisiga yetti qiroatda tilovat qilgan. Keyin qiroatlarda peshqadam gʻariblardan biri — Shayx Ali ibn Usmon ibn Hajar ar-Rumiy kelib qolganda, unga boshdan oxirigacha yetti qiroatda tilovat qildi va bu ishda yetuk boʻlib, hozir bu ilmda yakkalanib qoldi hamda Sanʼo ahlidan qorilarning koʻpiga shayx boʻldi — kimdir unga yetti qiroatni, kimdir bir qismini tilovat qilgan; «ash-Shotibiya» sharhlari va fanning boshqa kitoblaridan toʻla xabari bor. Fiqhni ash-Shavkoniyning shayxi alloma Ahmad ibn Muhammad al-Harroziydan olib, unga bir muddat mulozim boʻlgan va ash-Shavkoniy bilan birga unga oʻqib, fiqhda ham yetuk boʻlgan; nahv va sarfni Sanʼo shayxlaridan bir jamoadan — ular orasida ash-Shavkoniyning shayxlaridan bir jamoa ham bor — olgan; maoniy, bayon, usul, tafsir va hadisni ash-Shavkoniyning shayxi alloma al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiydan, unga oʻqishda ash-Shavkoniy bilan sherik boʻlib olgan va bularning barchasida foyda olib, asr ulamolarining fanlarida ularga sherik boʻldi hamda qiroatlarni bilishi bilan ulardan ajralib turdi. U ash-Shavkoniyning tilovatdagi shayxlaridan biri: ash-Shavkoniy undan «Sharh al-Jazariya»da olgan va kichikligida unga «al-Mulha» hamda uning sharhini oʻqigan; keyin esa u ash-Shavkoniydan eshitilgan narsalarni — jumladan «al-Muntaqo»ga sharhini — koʻchirib olganidan keyin oʻqigan va hozir uning bir qismini eshitgan hamda eshitishda davom etmoqda; «al-Buxoriy»ning bir qismini va Imom al-Hodiyning «al-Ahkom»idan bir qismini ham eshitgan. Hozir bir necha fanda dars beradi — mustahkam din, varaʼ, iffat, qanoat, xayr maqsadlariga muhabbat, kambagʻallarga naf berish, oʻz nafsi bilan mashgʻullik, shariat taqozosida turish, dunyo ahlidan yigʻilish, toat, tilovat va zikrlarga yuz burish, moyillik va xushxulqlikni ziyoda qilish bilan birga; jamlagan kamol xislatlari bilan odamlarga suyukli va maqbul boʻlib, diyonat, saqlanish va omonat bilan tanildi. Koʻp nizolarni hal qilish va meroslarni taqsimlash uchun unga murojaat qilishadi — u buni gʻoyat mustahkam hukm qiladi va koʻngillari xush boʻladigan narsaga qanoat qiladi, baʼzan buni haqsiz ham qiladi; koʻp marta shariy ishlarda ash-Shavkoniyga noiblik qilib, ularni toʻla ado etadi va chiroyli hal qiladi.1164-йилда Санъода туғилиб ўша ерда вояга етган; Қуръонни ёд олиб, сўнг уни Санъо шайхларининг баъзисига етти қироатда тиловат қилган. Кейин қироатларда пешқадам ғариблардан бири — Шайх Али ибн Усмон ибн Ҳажар ар-Румий келиб қолганда, унга бошдан охиригача етти қироатда тиловат қилди ва бу ишда етук бўлиб, ҳозир бу илмда яккаланиб қолди ҳамда Санъо аҳлидан қориларнинг кўпига шайх бўлди — кимдир унга етти қироатни, кимдир бир қисмини тиловат қилган; «аш-Шотибия» шарҳлари ва фаннинг бошқа китобларидан тўла хабари бор. Фиқҳни аш-Шавконийнинг шайхи аллома Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Ҳаррозийдан олиб, унга бир муддат мулозим бўлган ва аш-Шавконий билан бирга унга ўқиб, фиқҳда ҳам етук бўлган; наҳв ва сарфни Санъо шайхларидан бир жамоадан — улар орасида аш-Шавконийнинг шайхларидан бир жамоа ҳам бор — олган; маоний, баён, усул, тафсир ва ҳадисни аш-Шавконийнинг шайхи аллома ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибийдан, унга ўқишда аш-Шавконий билан шерик бўлиб олган ва буларнинг барчасида фойда олиб, аср уламоларининг фанларида уларга шерик бўлди ҳамда қироатларни билиши билан улардан ажралиб турди. У аш-Шавконийнинг тиловатдаги шайхларидан бири: аш-Шавконий ундан «Шарҳ ал-Жазария»да олган ва кичиклигида унга «ал-Мулҳа» ҳамда унинг шарҳини ўқиган; кейин эса у аш-Шавконийдан эшитилган нарсаларни — жумладан «ал-Мунтақо»га шарҳини — кўчириб олганидан кейин ўқиган ва ҳозир унинг бир қисмини эшитган ҳамда эшитишда давом этмоқда; «ал-Бухорий»нинг бир қисмини ва Имом ал-Ҳодийнинг «ал-Аҳком»идан бир қисмини ҳам эшитган. Ҳозир бир неча фанда дарс беради — мустаҳкам дин, вараъ, иффат, қаноат, хайр мақсадларига муҳаббат, камбағалларга наф бериш, ўз нафси билан машғуллик, шариат тақозосида туриш, дунё аҳлидан йиғилиш, тоат, тиловат ва зикрларга юз буриш, мойиллик ва хушхулқликни зиёда қилиш билан бирга; жамлаган камол хислатлари билан одамларга суюкли ва мақбул бўлиб, диёнат, сақланиш ва омонат билан танилди. Кўп низоларни ҳал қилиш ва меросларни тақсимлаш учун унга мурожаат қилишади — у буни ғоят мустаҳкам ҳукм қилади ва кўнгиллари хуш бўладиган нарсага қаноат қилади, баъзан буни ҳақсиз ҳам қилади; кўп марта шарий ишларда аш-Шавконийга ноиблик қилиб, уларни тўла адо этади ва чиройли ҳал қилади.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 319Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 319