Homid ibn Hasan Shokir as-Sanʼoniy

Sanʼoda voyaga yetib, allomo Sayyid Saloh ibn al-Husayn al-Axfash, allomo Sayyid Hoshim ibn Yahyo ash-Shomiy, allomo Sayyid Ahmad ibn Abdurrahmon ash-Shomiy kabi yirik ulamolardan ilm olgan. Hadis ilmiga gʻoyat berilib, unda yetuk boʻlgan va qolgan fanlarda ham kuchli ulush olgan; odamlar undan vaʼzda foyda koʻrishgan — jomeʼda uning katta halqasi boʻlib, vaʼzini eshitish uchun yigʻilishardi va zuhdi, qanoati va dunyoga berilmagani uchun vaʼzi qalblarga tushardi. Ash-Shavkoniyga undan ilm olganlar uning kambagʻal va qanoatli boʻlganini, qoʻpol kiyim kiyganini, ehtiyojlarini oʻzi bozordan olganini va hamma ishida kamtarlik qilganini aytishgan. Kitoblari gʻoyat aniq harakatlangan va u faqat basirat bilan harakatlar edi, shuning uchun ular vafotidan keyin manbaga aylangan. Hadisni koʻp yod bilgani va bu ilmni puxta egallaganiga dalolat qiluvchi asarlari bor: ash-Shavkoniy ulardan «al-Unmuzaj al-latif fi hadis amri Muʼoz bit-taxfif»ni koʻrgan; «Uddat al-hisn al-hasin»ga sharhi ham bor, ammo u sharhlar uslubida emas — hadislarni yozadi-yu, Uddaning hadislariga na taxrij, na tafsir bilan shugʻullanmaydi. «Zavʼ an-nahor»ga hoshiya toʻplab, goh Zavʼ an-nahordagini, goh al-Amirning bobosi tuzgan «Minhat al-Gʻaffor» hoshiyasidagini tarjih qilgan; biroq ash-Shavkoniyning bahosicha, u usul va masalalarni hal qilishga kerak boʻladigan boshqa ilmlarda puxta emas edi — hadis matnlari va sanadlari haqidagi soʻzda esa tengi kam edi. Risola va masalalari ham bor; ash-Shavkoniy uning bir ming bir yuz yetmishinchi yillarda toʻsatdan vafot etganini yozadi. Yana naql qilinishicha, Sayyid Muhammad ibn Ismoil al-Amir uning «al-Kashshof»ga hoshiya toʻplayotganini eshitib: «Al-Kashshofga Saʼdning (yaʼni saodatning) hoshiyasi bor; bunikini esa Shaqb hoshiyasi deyish kerak», degan — «shaqb» Yaman ahli tilida saʼdning ziddi, yaʼni baxtsizlikdir; oʻsha Sayyid unga oʻz hoshiyasini taʼqib qilgani xabari yetgani uchun ogʻirlik qilardi.Санъода вояга етиб, алломо Саййид Салоҳ ибн ал-Ҳусайн ал-Ахфаш, алломо Саййид Ҳошим ибн Яҳё аш-Шомий, алломо Саййид Аҳмад ибн Абдурраҳмон аш-Шомий каби йирик уламолардан илм олган. Ҳадис илмига ғоят берилиб, унда етук бўлган ва қолган фанларда ҳам кучли улуш олган; одамлар ундан ваъзда фойда кўришган — жомеъда унинг катта ҳалқаси бўлиб, ваъзини эшитиш учун йиғилишарди ва зуҳди, қаноати ва дунёга берилмагани учун ваъзи қалбларга тушарди. Аш-Шавконийга ундан илм олганлар унинг камбағал ва қаноатли бўлганини, қўпол кийим кийганини, эҳтиёжларини ўзи бозордан олганини ва ҳамма ишида камтарлик қилганини айтишган. Китоблари ғоят аниқ ҳаракатланган ва у фақат басират билан ҳаракатлар эди, шунинг учун улар вафотидан кейин манбага айланган. Ҳадисни кўп ёд билгани ва бу илмни пухта эгаллаганига далолат қилувчи асарлари бор: аш-Шавконий улардан «ал-Унмузаж ал-латиф фи ҳадис амри Муъоз бит-тахфиф»ни кўрган; «Уддат ал-ҳисн ал-ҳасин»га шарҳи ҳам бор, аммо у шарҳлар услубида эмас — ҳадисларни ёзади-ю, Удданинг ҳадисларига на тахриж, на тафсир билан шуғулланмайди. «Завъ ан-наҳор»га ҳошия тўплаб, гоҳ Завъ ан-наҳордагини, гоҳ ал-Амирнинг бобоси тузган «Минҳат ал-Ғаффор» ҳошиясидагини таржиҳ қилган; бироқ аш-Шавконийнинг баҳосича, у усул ва масалаларни ҳал қилишга керак бўладиган бошқа илмларда пухта эмас эди — ҳадис матнлари ва санадлари ҳақидаги сўзда эса тенги кам эди. Рисола ва масалалари ҳам бор; аш-Шавконий унинг бир минг бир юз етмишинчи йилларда тўсатдан вафот этганини ёзади. Яна нақл қилинишича, Саййид Муҳаммад ибн Исмоил ал-Амир унинг «ал-Кашшоф»га ҳошия тўплаётганини эшитиб: «Ал-Кашшофга Саъднинг (яъни саодатнинг) ҳошияси бор; буникини эса Шақб ҳошияси дейиш керак», деган — «шақб» Яман аҳли тилида саъднинг зидди, яъни бахцизликдир; ўша Саййид унга ўз ҳошиясини таъқиб қилгани хабари етгани учун оғирлик қиларди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 188Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 188