Husniy ibn ash-Shayx Rizo ibn Muhammad ibn Yusuf az-Zaʼim

Damashq ahlidan boʻlgan suriyalik isyonchi, harbiy qoʻmondonlardan; Suriyani bir yuz oʻttiz olti kun mutlaq boshqargan. Ostonadagi Harbiy maktabda oʻqigan, oʻqishini tugatmasdan usmonli qoʻshini zobitlaridan boʻlgan, soʻng Suriya bosib olingan kunlarda fransuz qoʻshinida xizmat qilgan; mustaqillik davrida polkovnik darajasiga koʻtarilib, prezident Shukriy al-Quvvatliy zamonida bosh shtab boshligʻi boʻlgan. Bir necha zobit bilan til biriktirib Damashqda isyon koʻtargan, 1949-yil 30-martda prezident Quvvatliyni, bosh vazirini va yaqinlaridan baʼzilarini hibsga olgan, parlamentni tarqatib davlat jilovini qoʻlga olgan, «mushir» laqabini olib vazirlik tuzgan hamda prezident saylovini eʼlon qilgan — odamlar undan qoʻrqib, 1949-yil 26-iyunda uni saylashgan. Koʻz oʻngiga Napoleon, Otaturk va Gitler suratlarini qoʻygan, Yaqin Sharq uchun odat boʻlmagan shiddat bilan ishlab, atrofni larzaga solgan; davlatlar uni ham, hukumatini ham tan olgan. Mutlaq hokim qiyofasida koʻringani harbiy tarafdorlarining baʼzisiga yoqmay, ular uni oʻldirishgan: gazetalar yozishicha, 1949-yil 14-avgust yakshanba tongida uning Damashqdagi saroyini bir necha zirhli mashina qurshab, katta bir zobit kichik zobitlar va askarlar bilan kirib, saroy qorovuli bilan qisqa otishmadan soʻng uni tashqariga olib chiqib zirhli mashinaga oʻtqazgan va Damashqdan oʻn chaqirimcha naridagi Mazza qalʼasiga olib borgan; unga bosh vaziri Muhsin al-Baroziy ham qoʻshilgan, polkovnik Somiy al-Hannoviy raisligidagi harbiy majlis ikkovini xiyonatda ayblab, bir soatdan kamroq vaqt ichida otib oʻldirishga hukm chiqargan va hukm shu zahoti ijro etilgan. Vazirlaridan Fathulloh Mixoil Saqqol aytadi: «U hayoti xavf ostida ekanini sezardi, koʻp marta ʼqonim kaftimda, oʻlimimda vatan uchun manfaat boʻlsa oʻlimdan qoʻrqmaymanʼ deganini eshitardik; ammo halokati yillar davomida u bilan kurashgan va Quvvatliyga qarshi isyonida sherik boʻlgan safdoshlari qoʻlida boʻlishi xayoliga ham kelmasdi».Дамашқ аҳлидан бўлган суриялик исёнчи, ҳарбий қўмондонлардан; Сурияни бир юз ўттиз олти кун мутлақ бошқарган. Остонадаги Ҳарбий мактабда ўқиган, ўқишини тугатмасдан усмонли қўшини зобитларидан бўлган, сўнг Сурия босиб олинган кунларда франсуз қўшинида хизмат қилган; мустақиллик даврида полковник даражасига кўтарилиб, президент Шукрий ал-Қувватлий замонида бош штаб бошлиғи бўлган. Бир неча зобит билан тил бириктириб Дамашқда исён кўтарган, 1949-йил 30-мартда президент Қувватлийни, бош вазирини ва яқинларидан баъзиларини ҳибсга олган, парламентни тарқатиб давлат жиловини қўлга олган, «мушир» лақабини олиб вазирлик тузган ҳамда президент сайловини эълон қилган — одамлар ундан қўрқиб, 1949-йил 26-июнда уни сайлашган. Кўз ўнгига Наполеон, Отатурк ва Гитлер суратларини қўйган, Яқин Шарқ учун одат бўлмаган шиддат билан ишлаб, атрофни ларзага солган; давлатлар уни ҳам, ҳукуматини ҳам тан олган. Мутлақ ҳоким қиёфасида кўрингани ҳарбий тарафдорларининг баъзисига ёқмай, улар уни ўлдиришган: газеталар ёзишича, 1949-йил 14-август якшанба тонгида унинг Дамашқдаги саройини бир неча зирҳли машина қуршаб, катта бир зобит кичик зобитлар ва аскарлар билан кириб, сарой қоровули билан қисқа отишмадан сўнг уни ташқарига олиб чиқиб зирҳли машинага ўтқазган ва Дамашқдан ўн чақиримча наридаги Мазза қалъасига олиб борган; унга бош вазири Муҳсин ал-Барозий ҳам қўшилган, полковник Сомий ал-Ҳанновий раислигидаги ҳарбий мажлис икковини хиёнатда айблаб, бир соатдан камроқ вақт ичида отиб ўлдиришга ҳукм чиқарган ва ҳукм шу заҳоти ижро этилган. Вазирларидан Фатҳуллоҳ Михоил Саққол айтади: «У ҳаёти хавф остида эканини сезарди, кўп марта ъқоним кафтимда, ўлимимда ватан учун манфаат бўлса ўлимдан қўрқмайманъ деганини эшитардик; аммо ҳалокати йиллар давомида у билан курашган ва Қувватлийга қарши исёнида шерик бўлган сафдошлари қўлида бўлиши хаёлига ҳам келмасди».

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 228Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 228