Ibn Zarqun (Muhammad ibn Muhammad)

Molikiylarning shayxi — Abul-Husayn Muhammad, buyuk imom Abu Abdulloh Muhammad ibn Saʼid ibn Ahmad al-Ansoriy al-Ishbiliyning oʻgʻli, Ibn Zarqun. U otasidan, Ibn al-Jaddan, Abul-Abbos ibn Mazoʼdan va bir toifadan (ilm) koʻtargan. Fiqhda mohir boʻldi va «al-Muallo fir-raddi alal-Muhallo» kitobini tasnif qildi. Aytilishicha, unga Abu Marvon ibn Qazmondan ijozat bor. U imtihonga solindi, kishanlandi va — fiqh oʻqitishdan man qilinganiga qaramay oʻqitgani uchun — uni oʻldirishga qasd qilishganidan keyin qamaldi; chunki Magʻrib sohibi Yusuf ibn Yaʼqub furuʼ (fiqh)ni oʻqishni butunlay man qilgan va bunda haddan oshgan, odamlarni zohiriylar yoʻli boʻyicha fiqhni Kitob va Sunnatdan olishga majbur qilgan edi; shu sababli Magʻribda talabalar besh yuz saksoninchi yildan keyin shu asosda oʻsdi. Qozi Abul-Husayn adib edi, nazmi va nasri bor edi; aqli komil, mizoji yumshoq edi; koʻzlar unga oʻxshaganini kam koʻradi. Sulton uni va furuʼni oʻqitayotgan boshqa bir olimni tutdi; ikkovi olindi va oʻlimga (sabr bilan) oʻtqazildi, soʻng toʻqsoninchi yildan keyin kishanlanib qamaldi. Keyin sherigi vafot etdi, uning qamogʻi esa uzoq davom etdi. Ibn Abdulmuʼmin bu ishda shu qadar qattiqlashdiki, kimning huzuridan furuʼdan bir varaq topilsa, u qaytarilmay oʻldirilar edi; bu haqda xutbalar ham qildi. Mana shu balo-ofatga qara! Zikr qilinganlarning kitoblari yoqib yuborildi. Abul-Husayning «Fiqhu hadisi Barira» kitobi va «Qutbush-shariʼa» kitobi bor. Undan koʻp sonli kishilar rivoyat qilishgan. U olti yuz yigirma ikkinchi yilda, toʻqsonga yaqin yoshda vafot etdi; chunki u: «Shurayh ibn Muhammadni koʻrganman», der edi.Моликийларнинг шайхи — Абул-Ҳусайн Муҳаммад, буюк имом Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Саъид ибн Аҳмад ал-Ансорий ал-Ишбилийнинг ўғли, Ибн Зарқун. У отасидан, Ибн ал-Жаддан, Абул-Аббос ибн Мазўдан ва бир тоифадан (илм) кўтарган. Фиқҳда моҳир бўлди ва «ал-Муалло фир-радди алал-Муҳалло» китобини тасниф қилди. Айтилишича, унга Абу Марвон ибн Қазмондан ижозат бор. У имтиҳонга солинди, кишанланди ва — фиқҳ ўқитишдан ман қилинганига қарамай ўқитгани учун — уни ўлдиришга қасд қилишганидан кейин қамалди; чунки Мағриб соҳиби Юсуф ибн Яъқуб фуруъ (фиқҳ)ни ўқишни бутунлай ман қилган ва бунда ҳаддан ошган, одамларни зоҳирийлар йўли бўйича фиқҳни Китоб ва Суннатдан олишга мажбур қилган эди; шу сабабли Мағрибда талабалар беш юз саксонинчи йилдан кейин шу асосда ўсди. Қози Абул-Ҳусайн адиб эди, назми ва насри бор эди; ақли комил, мизожи юмшоқ эди; кўзлар унга ўхшаганини кам кўради. Султон уни ва фуруъни ўқитаётган бошқа бир олимни тутди; иккови олинди ва ўлимга (сабр билан) ўтқазилди, сўнг тўқсонинчи йилдан кейин кишанланиб қамалди. Кейин шериги вафот этди, унинг қамоғи эса узоқ давом этди. Ибн Абдулмуъмин бу ишда шу қадар қаттиқлашдики, кимнинг ҳузуридан фуруъдан бир варақ топилса, у қайтарилмай ўлдирилар эди; бу ҳақда хутбалар ҳам қилди. Мана шу бало-офатга қара! Зикр қилинганларнинг китоблари ёқиб юборилди. Абул-Ҳусайнинг «Фиқҳу ҳадиси Барира» китоби ва «Қутбуш-шариъа» китоби бор. Ундан кўп сонли кишилар ривоят қилишган. У олти юз йигирма иккинчи йилда, тўқсонга яқин ёшда вафот этди; чунки у: «Шурайҳ ибн Муҳаммадни кўрганман», дер эди.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 26, b. 311Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 26, б. 311