Ibrohim ibn Saʼd az-Zuhriy
Tabaʼ tobeʼin
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Saʼd ibn Ibrohim ibn Abdurrahmon ibn Avf, Abu Ishoq (Abu Ibrohim ham deyilgan) al-Qurashiy az-Zuhriy al-Madaniy — imom, hujjat, faqih, Madina qozisi. Ibn Umar va Jobirni koʻrgan; Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib, Anas ibn Molik, Abu Umoma ibn Sahl, Saʼid ibn al-Musayyab, otasi Ibrohim, Urva ibn az-Zubayr, al-Aʼraj, al-Qosim ibn Muhammad, Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba va koʻplardan rivoyat qilgan. Katta olimlardan boʻlib, az-Zuhriy va Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriy bilan birga zikr qilinardi. Undan oʻgʻli hofiz Ibrohim ibn Saʼd, az-Zuhriy, Yazid ibn al-Hod, Muso ibn Uqba, Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriy, Ibn Ajlon, Ayyub as-Saxtiyoniy, Misʼar, Ibn Ishoq, Shuʼba, Sufyon, Hammod ibn Salama, Sufyon ibn Uyayna va boshqalar rivoyat qilganlar. Ibn Saʼd: «Siqa, hadisi koʻp edi», degan; Ahmad ibn Hanbal: «Siqa, fozil kishi, Madina qozisi boʻlgan», deydi; Ibn Maʼin, Abu Hotim va bir jamoa ham siqa deganlar. Ali ibn al-Madiniy: «Sahobalardan birortasini uchratgani (samoʼi) sobit emas», degan; Zahabiy: «Abdulloh ibn Jaʼfardan hadisi “Sahihayn”da bor», deb izohlaydi. Molik undan yozmagan — chunki u Madinada hadis aytmasdi; Shuʼba va Sufyon undan Vositda, Ibn Uyayna Makkada eshitgan. Ibodati zoʻr edi: oʻgʻli Ibrohim aytishicha, vafotidan qirq yil avvaldan roʻzani ketma-ket (sard) tutardi; Shuʼba uni eslaganda: «Menga habibim Saʼd ibn Ibrohim soʻzlab berdi — u dahrni roʻza tutar, har kecha-kunduzda Qurʼonni xatm qilardi», der edi. Qozilikda qattiq va adolatli edi: Ibn Uyayna: «U qozilik chogʻida qanday hayiqilsa, azldan keyin ham shunday hayiqilardi», degan. Ibn Abu Ziʼb hikoya qiladi: Rabiʼaning raʼyi bilan hukm chiqarganida, unga Rasululloh ﷺ dan bunga xilof hadis yetgach: «Saʼd — Umm Saʼd oʻgʻlining hukmini oʻtkazib, Rasululloh ﷺ hukmini qaytaramanmi?! Yoʻq, Saʼd hukmini qaytaraman», deb hukmnomasini yirtib, qarshi tarafga hukm qilgan. Ibrohim ibn Saʼd va bir toifa vafotini 125-yil h. deganlar; Yaʼqub ibn Ibrohim, Xalifa va boshqalar 127-yil, yana 126-yil ham deyilgan. Yaʼqub aytadi: vafotida yetmish ikki yoshda edi.Саъд ибн Иброҳим ибн Абдурраҳмон ибн Авф, Абу Исҳоқ (Абу Иброҳим ҳам дейилган) ал-Қураший аз-Зуҳрий ал-Маданий — имом, ҳужжат, фақиҳ, Мадина қозиси. Ибн Умар ва Жобирни кўрган; Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб, Анас ибн Молик, Абу Умома ибн Саҳл, Саъид ибн ал-Мусайяб, отаси Иброҳим, Урва ибн аз-Зубайр, ал-Аъраж, ал-Қосим ибн Муҳаммад, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ва кўплардан ривоят қилган. Катта олимлардан бўлиб, аз-Зуҳрий ва Яҳё ибн Саъид ал-Ансорий билан бирга зикр қилинарди. Ундан ўғли ҳофиз Иброҳим ибн Саъд, аз-Зуҳрий, Язид ибн ал-Ҳод, Мусо ибн Уқба, Яҳё ибн Саъид ал-Ансорий, Ибн Ажлон, Айюб ас-Сахтиёний, Мисъар, Ибн Исҳоқ, Шуъба, Суфён, Ҳаммод ибн Салама, Суфён ибн Уяйна ва бошқалар ривоят қилганлар. Ибн Саъд: «Сиқа, ҳадиси кўп эди», деган; Аҳмад ибн Ҳанбал: «Сиқа, фозил киши, Мадина қозиси бўлган», дейди; Ибн Маъин, Абу Ҳотим ва бир жамоа ҳам сиқа деганлар. Али ибн ал-Мадиний: «Саҳобалардан бирортасини учратгани (самўи) собит эмас», деган; Заҳабий: «Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ҳадиси “Саҳиҳайн”да бор», деб изоҳлайди. Молик ундан ёзмаган — чунки у Мадинада ҳадис айтмасди; Шуъба ва Суфён ундан Воситда, Ибн Уяйна Маккада эшитган. Ибодати зўр эди: ўғли Иброҳим айтишича, вафотидан қирқ йил аввалдан рўзани кетма-кет (сард) тутарди; Шуъба уни эслаганда: «Менга ҳабибим Саъд ибн Иброҳим сўзлаб берди — у даҳрни рўза тутар, ҳар кеча-кундузда Қуръонни хатм қиларди», дер эди. Қозиликда қаттиқ ва адолатли эди: Ибн Уяйна: «У қозилик чоғида қандай ҳайиқилса, азлдан кейин ҳам шундай ҳайиқиларди», деган. Ибн Абу Зиъб ҳикоя қилади: Рабиъанинг раъйи билан ҳукм чиқарганида, унга Расулуллоҳ ﷺ дан бунга хилоф ҳадис етгач: «Саъд — Умм Саъд ўғлининг ҳукмини ўтказиб, Расулуллоҳ ﷺ ҳукмини қайтараманми?! Йўқ, Саъд ҳукмини қайтараман», деб ҳукмномасини йиртиб, қарши тарафга ҳукм қилган. Иброҳим ибн Саъд ва бир тоифа вафотини 125-йил ҳ. деганлар; Яъқуб ибн Иброҳим, Халифа ва бошқалар 127-йил, яна 126-йил ҳам дейилган. Яъқуб айтади: вафотида етмиш икки ёшда эди.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 9, b. 418Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 9, б. 418
at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy)ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий)
Otasi va az-Zuhriydan eshitgan. Undan ikki oʻgʻli — Yaʼqub va Saʼd eshitgan. Ali dedi: u bir yuz sakson uchinchi yilda, yetmish uch yoshida vafot etgan.Отаси ва аз-Зуҳрийдан эшитган. Ундан икки ўғли — Яъқуб ва Саъд эшитган. Али деди: у бир юз саксон учинчи йилда, етмиш уч ёшида вафот этган.
Manba: at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy), j. 1, b. 700Манба: ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий), ж. 1, б. 700