Ismoil ibn Abu Bakr ibn Abdulloh ibn Ibrohim ibn Aliy ibn Atiyya ibn Aliy ash-Sharaf ash-Sharjiy al-Yamaniy ash-Shofiʼiy, Ibn al-Muqriʼ az-Zabidiy

Yetti yuz ellik toʻrtinchi yilda tugʻilgan. Fiqhni al-Jamol ar-Roʼiydan oʻrgangan, arab tilini Muhammad ibn Zakariyo va Abdullatif ash-Sharjiydan hamda boshqalardan oʻqigan; bir necha fanni oʻqib, hammasida yetuk boʻlgan, zamondoshlaridan oʻzib ketgan, ovozasi yoyilgan, nazm va nasr sanʼatida mohir chiqib, boshqalarning qoʻlidan kelmaydigan narsalarni keltirgan. Yaman podshohlari unga yuz burgan; al-Malik al-Ashraf uni Taʼizzdagi al-Mujohidiya va Zabiddagi an-Nizomiya madrasalariga mudarris qilgan va u talabalarga foyda yetkazgan. Misr diyoriga elchilikka tayinlangan, biroq «al-Qomus» sohibi al-Majd ash-Sheroziydan keyin bosh qozilikka oʻtirish tamai bilan bu ish orqaga surilgan va murodiga yetmagan; al-Majd tirikligida shunga umid qilib, unga qarshi ogʻirlik qilardi — al-Majd sulton uchun har satri alif bilan boshlanadigan kitob yozib, sulton buni ulugʻ sanaganida, u sultonga misli koʻrilmagan «Unvon ash-Sharaf» kitobini yozib bergan: uni butun oʻqilsa fiqh chiqadi, satrlarning faqat boshi, faqat oʻrtasi yoki faqat oxiri oʻqilsa nahv, tarix, aruz va qofiya ilmlari chiqadi; kitob al-Ashraf tirikligida bitmagani uchun uni oʻgʻli an-Nosirga taqdim etgan va u ham, zamonasining barcha ulamolari ham kitobni ulugʻ oʻrinda kutib olishgan. Asarlaridan «ar-Ravza»ning muxtasari «ar-Ravz» — nomi ham aslining nomidan qisqartirilgan — va shofiiy furuʼiga oid, iborasi nafis, soʻzi shirin, gʻoyat qisqa boʻlsa-da maʼnosi koʻp «al-Irshod» bor; uni ikki jildda sharhlagan, kitob ufqlarga tarqalib, barcha oʻlkalardagi shofiiy ulamolar u bilan mashgʻul boʻlgan va bir jamoa unga sharh yozgan; nafis badiiyasi va boshqa asarlari ham bor. Barcha maʼrifatlarda hech kim jamlay olmagan darajaga koʻtarilgan — hatto «Yaman uning misli kishini tugʻmagan» deyilgan; sheʼri esa eng yuksak choʻqqida boʻlib, zamondoshlaridan biri uni al-Mutanabbiydan ham shoirroq degan: bir baytdan mingdan ortiq vajh chiqadigan sheʼrlari, qofiya harflari zamma, nasb va jar bilan oʻqiladigan qasidasi bor. Sheʼrni yaxshi aytsa ham unga nisbat berilishini yoqtirmasdi. Ibn Hajar «Inboʼ»da u bilan sakkiz yuzinchi va sakkiz yuz oltinchi yillarda uchrashganini, «har safar undan ortiqcha muhabbat va iltifot topganini» aytadi hamda uning ahvoli oʻzgarib turganini, al-Ashraf davlatida baʼzi yurtlarni boshqarganini, an-Nosirdan goh balo, goh iqbol koʻrganini va oʻsha yurtlarda qozilikni orzu qilib, unga yeta olmaganini eslaydi. Uning masalalari va fazilatlari bor; bir marta oftobda isigan suv masalasidagi ixtilofdan tarmoqlanadigan hukmlarni chiqarib, ular mingdan oshgan.Етти юз эллик тўртинчи йилда туғилган. Фиқҳни ал-Жамол ар-Рўийдан ўрганган, араб тилини Муҳаммад ибн Закариё ва Абдуллатиф аш-Шаржийдан ҳамда бошқалардан ўқиган; бир неча фанни ўқиб, ҳаммасида етук бўлган, замондошларидан ўзиб кетган, овозаси ёйилган, назм ва наср санъатида моҳир чиқиб, бошқаларнинг қўлидан келмайдиган нарсаларни келтирган. Яман подшоҳлари унга юз бурган; ал-Малик ал-Ашраф уни Таъизздаги ал-Мужоҳидия ва Забиддаги ан-Низомия мадрасаларига мударрис қилган ва у талабаларга фойда етказган. Миср диёрига элчиликка тайинланган, бироқ «ал-Қомус» соҳиби ал-Мажд аш-Шерозийдан кейин бош қозиликка ўтириш тамаи билан бу иш орқага сурилган ва муродига етмаган; ал-Мажд тириклигида шунга умид қилиб, унга қарши оғирлик қиларди — ал-Мажд султон учун ҳар сатри алиф билан бошланадиган китоб ёзиб, султон буни улуғ санаганида, у султонга мисли кўрилмаган «Унвон аш-Шараф» китобини ёзиб берган: уни бутун ўқилса фиқҳ чиқади, сатрларнинг фақат боши, фақат ўртаси ёки фақат охири ўқилса наҳв, тарих, аруз ва қофия илмлари чиқади; китоб ал-Ашраф тириклигида битмагани учун уни ўғли ан-Носирга тақдим этган ва у ҳам, замонасининг барча уламолари ҳам китобни улуғ ўринда кутиб олишган. Асарларидан «ар-Равза»нинг мухтасари «ар-Равз» — номи ҳам аслининг номидан қисқартирилган — ва шофиий фуруъига оид, ибораси нафис, сўзи ширин, ғоят қисқа бўлса-да маъноси кўп «ал-Иршод» бор; уни икки жилдда шарҳлаган, китоб уфқларга тарқалиб, барча ўлкалардаги шофиий уламолар у билан машғул бўлган ва бир жамоа унга шарҳ ёзган; нафис бадиияси ва бошқа асарлари ҳам бор. Барча маърифатларда ҳеч ким жамлай олмаган даражага кўтарилган — ҳатто «Яман унинг мисли кишини туғмаган» дейилган; шеъри эса энг юксак чўққида бўлиб, замондошларидан бири уни ал-Мутанаббийдан ҳам шоирроқ деган: бир байтдан мингдан ортиқ важҳ чиқадиган шеърлари, қофия ҳарфлари замма, насб ва жар билан ўқиладиган қасидаси бор. Шеърни яхши айца ҳам унга нисбат берилишини ёқтирмасди. Ибн Ҳажар «Инбў»да у билан саккиз юзинчи ва саккиз юз олтинчи йилларда учрашганини, «ҳар сафар ундан ортиқча муҳаббат ва илтифот топганини» айтади ҳамда унинг аҳволи ўзгариб турганини, ал-Ашраф давлатида баъзи юртларни бошқарганини, ан-Носирдан гоҳ бало, гоҳ иқбол кўрганини ва ўша юртларда қозиликни орзу қилиб, унга ета олмаганини эслайди. Унинг масалалари ва фазилатлари бор; бир марта офтобда исиган сув масаласидаги ихтилофдан тармоқланадиган ҳукмларни чиқариб, улар мингдан ошган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 142Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 142