Jamil ibn Mustafo ibn Muhammad Hofiz ibn Abdulloh Posho al-Azm

Damashqlik adib, Arab ilmiy majmaʼining aʼzosi; matbuot va tarix bilan shugʻullangan. Ostonada tugʻilgan; otasi u besh yoshda ekanida vafot etgach, oilasi u bilan birga Damashqqa qaytdi va u shu yerda voyaga yetib, uning ulamolaridan oʻqidi, turk va fors tillarini oʻrgandi, husnixatning turli xillarida yozdi, sheʼr va nasridan baʼzi gazetalarda chop etdi, Damashq va Bayrutda maorif sohasida hukumat vazifalarini oʻtadi va oylik «al-Basoir» jurnalini chiqardi. Nodir qoʻlyozmalardan koʻp toʻplagan va ular bilan savdo qilgan. Kitoblar tasnif qilgan: «Uqud al-javhar fi tarojim man lahum xamsuna musannafan fa-miʼa fa-aksar» (birinchi jildi bosilgan, ikkinchisi qoʻlyozmaligicha qolgan), «Tafrij ash-shidda fi tashtir al-Burda», «Tarjamat Usmon Posho al-Gʻoziy», «Ithof al-habib bi-avsof at-tiyb» (Bayrutdagi «al-Iqbol» gazetasining birinchi yilgi sonlarida uchdan biricha nashr etilgan), «Kashf az-zunun» hajmidagi katta «as-Sirr al-masun, zayl Kashf az-zunun» qoʻlyozmasi — uni ilm va fanlar hamda mashhur mualliflar va asarlar haqidagi, katta qatʼda ming sahifaga yaqin muqaddima bilan boshlagan va uni «al-Isfor an al-ulum va-l-asfor» deb atagan; yana arab sheʼriyatidan topganini yaxshi-yomonini jamlab harflar boʻyicha tartiblagan, ammo tugatmagan «Devon al-arab», tugatilmagan «Qomus at-tarojim», oʻzi «men maʼqul koʻrgan hamma narsani ilm va fanlar boʻyicha tartiblab yozib boradigan majmua» deb taʼriflagan «at-Tazkira al-jomiʼa» va arab ismlarining turkcha hamda forscha muqobillarini arabcha soʻzlar harflari boʻyicha tartiblagan «Qomus al-asmoʼ». Oʻzi haqida: «Sheʼr va yozuvga bolalikdan berilib ketgan, koʻp yozganman, soʻng menga bir hol yuz berdi va tasniflarimdan boshqa nazm qilgan hamda yozganlarimning barchasini yoqib yubordim», degan. Damashqda vafot etgan.Дамашқлик адиб, Араб илмий мажмаъининг аъзоси; матбуот ва тарих билан шуғулланган. Остонада туғилган; отаси у беш ёшда эканида вафот этгач, оиласи у билан бирга Дамашққа қайтди ва у шу ерда вояга етиб, унинг уламоларидан ўқиди, турк ва форс тилларини ўрганди, ҳуснихатнинг турли хилларида ёзди, шеър ва насридан баъзи газеталарда чоп этди, Дамашқ ва Байрутда маориф соҳасида ҳукумат вазифаларини ўтади ва ойлик «ал-Басоир» журналини чиқарди. Нодир қўлёзмалардан кўп тўплаган ва улар билан савдо қилган. Китоблар тасниф қилган: «Уқуд ал-жавҳар фи тарожим ман лаҳум хамсуна мусаннафан фа-миъа фа-аксар» (биринчи жилди босилган, иккинчиси қўлёзмалигича қолган), «Тафриж аш-шидда фи таштир ал-Бурда», «Таржамат Усмон Пошо ал-Ғозий», «Итҳоф ал-ҳабиб би-авсоф ат-тийб» (Байрутдаги «ал-Иқбол» газетасининг биринчи йилги сонларида учдан бирича нашр этилган), «Кашф аз-зунун» ҳажмидаги катта «ас-Сирр ал-масун, зайл Кашф аз-зунун» қўлёзмаси — уни илм ва фанлар ҳамда машҳур муаллифлар ва асарлар ҳақидаги, катта қатъда минг саҳифага яқин муқаддима билан бошлаган ва уни «ал-Исфор ан ал-улум ва-л-асфор» деб атаган; яна араб шеъриятидан топганини яхши-ёмонини жамлаб ҳарфлар бўйича тартиблаган, аммо тугатмаган «Девон ал-араб», тугатилмаган «Қомус ат-тарожим», ўзи «мен маъқул кўрган ҳамма нарсани илм ва фанлар бўйича тартиблаб ёзиб борадиган мажмуа» деб таърифлаган «ат-Тазкира ал-жомиъа» ва араб исмларининг туркча ҳамда форсча муқобилларини арабча сўзлар ҳарфлари бўйича тартиблаган «Қомус ал-асмў». Ўзи ҳақида: «Шеър ва ёзувга болаликдан берилиб кетган, кўп ёзганман, сўнг менга бир ҳол юз берди ва таснифларимдан бошқа назм қилган ҳамда ёзганларимнинг барчасини ёқиб юбордим», деган. Дамашқда вафот этган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 138Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 138