Juvayriya bint al-Horis al-Mustaliqiya

Juvayriya bint al-Horis ibn Abu Ziror al-Mustaliqiya roziyallohu anho — moʻminlar onalaridan biri, Banu Mustaliq qabilasi boshligʻining qizi. Taxminan hijratdan oʻn toʻrt yil oldin tugʻilgan; qabilasi ichida oliy nasabli, koʻrkam va soʻzga usta ayol edi. Asl ismi Barra boʻlgan, Rasululloh ﷺ uni Juvayriya deb oʻzgartirdilar; u zot «oʻzimni pok sanadim» degan maʼnoni beradigan ismlarni yoqtirmas edilar. Uning hayotini butunlay oʻzgartirgan kun — Murays suvi boʻyidagi Banu Mustaliq gʻazoti kuni boʻldi. Qabila magʻlub boʻlib, asirlar musulmonlar orasida taqsimlanganda Juvayriya Sobit ibn Qays ibn Shammos roziyallohu anhuning ulushiga tushdi. U oʻzini ozod qilish uchun Sobit bilan mukotaba — pul evaziga ozodlik shartnomasini tuzdi, ammo toʻlashga imkoni yoʻq edi. Shunda Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib holini aytdi va yordam soʻradi. Paygʻambarimiz ﷺ unga bundan yaxshirogʻini taklif qildilar: mukotaba haqini oʻzlari toʻlab, uni nikohlariga olishni. U rozi boʻldi va musulmon boʻldi. Xabar tarqalgach, sahobalar: «Rasululloh ﷺ ning qaynatalari boʻlmish qavm asirlikda turmasin», deb qoʻllaridagi Banu Mustaliq asirlarini — yuzga yaqin oilani — birdaniga ozod qilib yubordilar. Oisha roziyallohu anho keyinchalik: «Men oʻz qavmiga undan koʻra barakaliroq ayolni bilmayman», degan. Bir kunda dushmanlik qarindoshlikka aylandi; koʻp oʻtmay otasi al-Horis va qabilaning katta qismi islomga kirdi. Juvayriya roziyallohu anho koʻp ibodat qiladigan, zikrdan bosh koʻtarmaydigan ayol edi. Muslim keltirgan mashhur rivoyatda Rasululloh ﷺ bomdoddan keyin uni namozgohida zikr qilib oʻtirgan holda tashlab ketadilar; choshgohdan keyin qaytib kelganlarida u hamon oʻsha joyda oʻtirgan boʻladi. Shunda u zot: «Men sendan keyin toʻrt kalimani uch marta aytdim; agar bugun ertalabdan beri aytganlaring bilan tortilsa, ular ogʻir kelardi», deb «Subhanallohi va bihamdihi adada xalqihi va rizo nafsihi va zinata arshihi va midada kalimatihi» kalimasini oʻrgatdilar. Uning oʻzi Rasululloh ﷺ dan bir necha hadis rivoyat qilgan; ular orasida zikr, nafl roʻza va juma kunining roʻzasiga oid rivoyatlar bor. Yosh boʻlishiga qaramay moʻminlar onasi maqomini vazminlik bilan koʻtargani, boshqa onalarimiz bilan chiroyli muomalada boʻlgani zikr qilinadi. Rasululloh ﷺ ning uyida oʻtgan yillar uni butunlay oʻzgartirdi: qabila boshligʻining kibrli qizi kunini roʻza va zikr bilan oʻtkazadigan ayolga aylandi. U 50 h. (670 m.) yili, oltmish besh yoshida Madinada vafot etdi — baʼzi manbalarda 56 h. deb ham keltiriladi — va Jannatul Baqiʼga, boshqa moʻminlar onalari yoniga dafn qilindi. Oʻsha kunlari Madina volisi boʻlgan kishi unga janoza oʻqidi. Uning nomi islom tarixida bir nikoh butun bir qabilani asirlikdan ozod qilgani va urushni sulhga aylantirgani bilan qoladi.Жувайрия бинт ал-Ҳорис ибн Абу Зирор ал-Мусталиқия розияллоҳу анҳо — мўминлар оналаридан бири, Бану Мусталиқ қабиласи бошлиғининг қизи. Тахминан ҳижратдан ўн тўрт йил олдин туғилган; қабиласи ичида олий насабли, кўркам ва сўзга уста аёл эди. Асл исми Барра бўлган, Расулуллоҳ ﷺ уни Жувайрия деб ўзгартирдилар; у зот «ўзимни пок санадим» деган маънони берадиган исмларни ёқтирмас эдилар. Унинг ҳаётини бутунлай ўзгартирган кун — Мурайс суви бўйидаги Бану Мусталиқ ғазоти куни бўлди. Қабила мағлуб бўлиб, асирлар мусулмонлар орасида тақсимланганда Жувайрия Собит ибн Қайс ибн Шаммос розияллоҳу анҳунинг улушига тушди. У ўзини озод қилиш учун Собит билан мукотаба — пул эвазига озодлик шартномасини тузди, аммо тўлашга имкони йўқ эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб ҳолини айтди ва ёрдам сўради. Пайғамбаримиз ﷺ унга бундан яхшироғини таклиф қилдилар: мукотаба ҳақини ўзлари тўлаб, уни никоҳларига олишни. У рози бўлди ва мусулмон бўлди. Хабар тарқалгач, саҳобалар: «Расулуллоҳ ﷺ нинг қайнаталари бўлмиш қавм асирликда турмасин», деб қўлларидаги Бану Мусталиқ асирларини — юзга яқин оилани — бирданига озод қилиб юбордилар. Оиша розияллоҳу анҳо кейинчалик: «Мен ўз қавмига ундан кўра баракалироқ аёлни билмайман», деган. Бир кунда душманлик қариндошликка айланди; кўп ўтмай отаси ал-Ҳорис ва қабиланинг катта қисми исломга кирди. Жувайрия розияллоҳу анҳо кўп ибодат қиладиган, зикрдан бош кўтармайдиган аёл эди. Муслим келтирган машҳур ривоятда Расулуллоҳ ﷺ бомдоддан кейин уни намозгоҳида зикр қилиб ўтирган ҳолда ташлаб кетадилар; чошгоҳдан кейин қайтиб келганларида у ҳамон ўша жойда ўтирган бўлади. Шунда у зот: «Мен сендан кейин тўрт калимани уч марта айтдим; агар бугун эрталабдан бери айтганларинг билан тортилса, улар оғир келарди», деб «Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи адада халқиҳи ва ризо нафсиҳи ва зината аршиҳи ва мидада калиматиҳи» калимасини ўргатдилар. Унинг ўзи Расулуллоҳ ﷺ дан бир неча ҳадис ривоят қилган; улар орасида зикр, нафл рўза ва жума кунининг рўзасига оид ривоятлар бор. Ёш бўлишига қарамай мўминлар онаси мақомини вазминлик билан кўтаргани, бошқа оналаримиз билан чиройли муомалада бўлгани зикр қилинади. Расулуллоҳ ﷺ нинг уйида ўтган йиллар уни бутунлай ўзгартирди: қабила бошлиғининг кибрли қизи кунини рўза ва зикр билан ўтказадиган аёлга айланди. У 50 ҳ. (670 м.) йили, олтмиш беш ёшида Мадинада вафот этди — баъзи манбаларда 56 ҳ. деб ҳам келтирилади — ва Жаннатул Бақиъга, бошқа мўминлар оналари ёнига дафн қилинди. Ўша кунлари Мадина волиси бўлган киши унга жаноза ўқиди. Унинг номи ислом тарихида бир никоҳ бутун бир қабилани асирликдан озод қилгани ва урушни сулҳга айлантиргани билан қолади.

Manba koʻrsatilmagan — umumiy maʼlumot asosidaМанба кўрсатилмаган — умумий маълумот асосида