Karniliyus Van Deyk
Muhaddis
Tabib olim; asli gollandiyalik, amerikada tugʻilib oʻsgan va arab tilini oʻzlashtirgan. Nyu-York amallaridagi bir qishloqda tugʻildi, tibb va dorishunoslikni Filadelfiyadagi Jefferson maktabida oʻqidi. Amerika missionerlar majmasi uni yigirma bir yoshida Suriyaga diniy tabligʻ uchun yubordi; 1840-yili Bayrutga keldi va arab tilini toʻla egallab, uning sheʼrlaridan, maqollaridan, soʻzlaridan va tarixidan koʻp narsa yodladi. Butrus al-Bustoniy bilan Livandagi Abayhda maktab ochdi, Quddus, Livan va Sayda orasida koʻchib yurdi, soʻng Bayrutdagi Amerika kollejida dars berdi va uning asoschilaridan sanaldi. U yerdagi taʼlim tili haqida Post bilan ixtilof qildi — Post ingliz tilida turib oldi, u esa arabchani xohladi; Post gʻolib chiqqach, Van Deyk 1882-yili istefo berib chiqdi va Bayrutda vafot etdi. Yigirma beshga yaqin arabcha tasnifi bor, mashhurlari: «al-Mirʼot al-vaziya fil-kura al-arziya», sakkiz juzʼli «an-Naqsh fil-hajar», «Usul ilm al-hayʼa», «at-Tashxis at-tabiiy», «ar-Ravza az-zahriya fil-usul al-jabriya», «al-Usul al-handasiya», «Usul al-kimiyo» va «Tibb al-ayn»; oʻzining «Tarix al-atibbo» kitobidan tadqiqotlarni «al-Muqtataf»da eʼlon qilgan.Табиб олим; асли голландиялик, америкада туғилиб ўсган ва араб тилини ўзлаштирган. Ню-Ёрк амалларидаги бир қишлоқда туғилди, тибб ва доришуносликни Филаделфиядаги Жефферсон мактабида ўқиди. Америка миссионерлар мажмаси уни йигирма бир ёшида Сурияга диний таблиғ учун юборди; 1840-йили Байрутга келди ва араб тилини тўла эгаллаб, унинг шеърларидан, мақолларидан, сўзларидан ва тарихидан кўп нарса ёдлади. Бутрус ал-Бустоний билан Ливандаги Абайҳда мактаб очди, Қуддус, Ливан ва Сайда орасида кўчиб юрди, сўнг Байрутдаги Америка коллежида дарс берди ва унинг асосчиларидан саналди. У ердаги таълим тили ҳақида Пост билан ихтилоф қилди — Пост инглиз тилида туриб олди, у эса арабчани хоҳлади; Пост ғолиб чиққач, Ван Дейк 1882-йили истефо бериб чиқди ва Байрутда вафот этди. Йигирма бешга яқин арабча таснифи бор, машҳурлари: «ал-Миръот ал-вазия фил-кура ал-арзия», саккиз жузъли «ан-Нақш фил-ҳажар», «Усул илм ал-ҳайъа», «ат-Ташхис ат-табиий», «ар-Равза аз-заҳрия фил-усул ал-жабрия», «ал-Усул ал-ҳандасия», «Усул ал-кимиё» ва «Тибб ал-айн»; ўзининг «Тарих ал-атиббо» китобидан тадқиқотларни «ал-Муқтатаф»да эълон қилган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 5, b. 223Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 5, б. 223