Lutf al-Boriy ibn Ahmad ibn Abdulqodir al-Vard as-Sulosiy, soʻng as-Sanʼoniy

Sanʼoning xatibi va mashhur ulamolaridan biri. Suloda voyaga yetib, u yerning ahlidan bir jamoatdan ilm olgan, soʻng Sanʼoga koʻchib, ulamodan bir jamoatdan olgan; koʻproq Sayyid alloma al-Qosim ibn Muhammad al-Kibsiyga muloziim boʻlib, undan foyda koʻrgan, yana qozi alloma Ahmad ibn Muhammad Qotindan olgan; barcha ilmlarda, ayniqsa hadis va tafsirda yetuklikka erishib, bu ikkisida peshqadamlardan boʻlgan. Sanʼoga koʻchganidan keyin Imom al-Hodiy al-Abbos ibn al-Husayn uni Sanʼo jomeʼiga xatib qilgan; al-Hodiy vafot etgach ham, al-Mansur billoh xalifaligida ham shu vazifada davom etib, shaʼbon oyining oltinchi kuni, shanba kuni vafot etgan; oʻshanda mavlonoyimiz xatiblikka uning oʻgʻli — notiq xatib alloma Ahmad ibn Lutf al-Boriyni qoʻygan. Bir necha ishda yakka edi: qattiq varaʼ, oʻz nafsi bilan mashgʻullik, ibodatga yuzlanish, toatni koʻpaytirish, chiroyli axloq, tavozeʼ, ochiqchehralik, zarurdan boshqa holda odamlardan chetlanish va tilni xatolardan, ayniqsa gʻiybat va chaqimchilik kabi oqibati bor narsalardan saqlash — bu boradan undan hech narsa yozib olinmagan, aksincha tili faqat Allohni zikr qilish, eslatish yoki Allohning kitobi tafsiri va Rasululloh hadislarini imlo qilish bilan gapirardi; dunyo ahlining ahvoliga qaramas, oxirat amallaridan boshqa ishi yoʻq edi. Vaʼzi qalblarga tushar, soʻzi nafslarga taʼsir qilardi; balogʻati ziyoda, koʻrinishi chiroyli, aqli vazmin, siymosi goʻzal, soqoli nurli edi — xullas, zamonaning yaxshiliklaridan boʻlib, oʻzidan keyin bir oʻzida jamlangan xislatlarda unga teng kishi qolmagan. Sunnat keltirgan narsa bilan amal qilishga, salaf solihning yoʻlida yurishga va raʼy bilan taqlid qilmaslikka toʻliq eʼtibor bergan; taʼlimda oʻzgalar qoʻlidan kelmaydigan chiroyli yoʻl tutgan va undan bir jamoat katta ulamo — shayximiz alloma al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniy, Sayyid alloma Abdulloh ibn Muhammad al-Amir, oʻgʻli alloma Ahmad ibn Lutf al-Boriy va boshqalar yetishib chiqqan; ash-Shavkoniy uning Qurʼon tafsiri majlislarida va hadis imlo qilgan mavqiflarida faqat hozir boʻlish yuzasidan qatnashgan. Yordam soʻraganlarning hojatini chiqarishga oʻzini bagʻishlar va bunda mubolagʻa qilardi; yaxshilikning biror yoʻlini qoldirmay, hammasida oʻzib ketgan. Tarjima sohibining otasi ham katta ulamolardan boʻlib, ilm ahlidan bir jamoatdan — katta muhaddis Abdurrahmon ibn Muhammad al-Haymiy va muhaqqiq alloma Solih ibn Mahdiy al-Maqbaliydan olgan; tunni Allohning kitobini oʻqib tirgizar, uyqu gʻolib kelsa yonboshlab bir oz uxlab, keyin yana tilovatga qaytardi; oʻz xati bilan bir necha fanda kitoblar bitgan va Sulo shahrida xatiblik qilib, umrining oxirigacha shu holda davom etgan.Санъонинг хатиби ва машҳур уламоларидан бири. Сулода вояга етиб, у ернинг аҳлидан бир жамоатдан илм олган, сўнг Санъога кўчиб, уламодан бир жамоатдан олган; кўпроқ Саййид аллома ал-Қосим ибн Муҳаммад ал-Кибсийга мулозиим бўлиб, ундан фойда кўрган, яна қози аллома Аҳмад ибн Муҳаммад Қотиндан олган; барча илмларда, айниқса ҳадис ва тафсирда етукликка эришиб, бу иккисида пешқадамлардан бўлган. Санъога кўчганидан кейин Имом ал-Ҳодий ал-Аббос ибн ал-Ҳусайн уни Санъо жомеъига хатиб қилган; ал-Ҳодий вафот этгач ҳам, ал-Мансур биллоҳ халифалигида ҳам шу вазифада давом этиб, шаъбон ойининг олтинчи куни, шанба куни вафот этган; ўшанда мавлонойимиз хатибликка унинг ўғли — нотиқ хатиб аллома Аҳмад ибн Лутф ал-Борийни қўйган. Бир неча ишда якка эди: қаттиқ вараъ, ўз нафси билан машғуллик, ибодатга юзланиш, тоатни кўпайтириш, чиройли ахлоқ, тавозеъ, очиқчеҳралик, зарурдан бошқа ҳолда одамлардан четланиш ва тилни хатолардан, айниқса ғийбат ва чақимчилик каби оқибати бор нарсалардан сақлаш — бу борадан ундан ҳеч нарса ёзиб олинмаган, аксинча тили фақат Аллоҳни зикр қилиш, эслатиш ёки Аллоҳнинг китоби тафсири ва Расулуллоҳ ҳадисларини имло қилиш билан гапирарди; дунё аҳлининг аҳволига қарамас, охират амалларидан бошқа иши йўқ эди. Ваъзи қалбларга тушар, сўзи нафсларга таъсир қиларди; балоғати зиёда, кўриниши чиройли, ақли вазмин, сиймоси гўзал, соқоли нурли эди — хуллас, замонанинг яхшиликларидан бўлиб, ўзидан кейин бир ўзида жамланган хислатларда унга тенг киши қолмаган. Суннат келтирган нарса билан амал қилишга, салаф солиҳнинг йўлида юришга ва раъй билан тақлид қилмасликка тўлиқ эътибор берган; таълимда ўзгалар қўлидан келмайдиган чиройли йўл тутган ва ундан бир жамоат катта уламо — шайхимиз аллома ал-Қосим ибн Яҳё ал-Хавлоний, Саййид аллома Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Амир, ўғли аллома Аҳмад ибн Лутф ал-Борий ва бошқалар етишиб чиққан; аш-Шавконий унинг Қуръон тафсири мажлисларида ва ҳадис имло қилган мавқифларида фақат ҳозир бўлиш юзасидан қатнашган. Ёрдам сўраганларнинг ҳожатини чиқаришга ўзини бағишлар ва бунда муболаға қиларди; яхшиликнинг бирор йўлини қолдирмай, ҳаммасида ўзиб кетган. Таржима соҳибининг отаси ҳам катта уламолардан бўлиб, илм аҳлидан бир жамоатдан — катта муҳаддис Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ал-Ҳаймий ва муҳаққиқ аллома Солиҳ ибн Маҳдий ал-Мақбалийдан олган; тунни Аллоҳнинг китобини ўқиб тиргизар, уйқу ғолиб келса ёнбошлаб бир оз ухлаб, кейин яна тиловатга қайтарди; ўз хати билан бир неча фанда китоблар битган ва Суло шаҳрида хатиблик қилиб, умрининг охиригача шу ҳолда давом этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 597Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 597