Lutfulboriy ibn Ahmad ibn Abdulqodir al-Vard as-Sulaʼiy, soʻng as-Sanʼoniy

Sanʼo xatibi va uning mashhur olimlaridan biri. Suloda oʻsib u yer ahlidan bir jamoadan ilm oldi, soʻng Sanʼoga rihlat qilib olimlardan bir jamoadan oldi; alloma sayyid al-Qosim ibn Muhammad al-Kabsiyga koʻp mulozim boʻlib undan foydalandi va alloma qozi Ahmad ibn Muhammad Qotindan oldi. Barcha ilmlarda, ayniqsa hadis va tafsirda yetuk boʻlib, bularda ajralib turardi. Sanʼoga koʻchgach imom al-Mahdiy al-Abbos ibn al-Hasan uni Sanʼo jomeʼiga xatib qildi va imom al-Mahdiy vafot etgunicha, soʻng asr xalifasi al-Mansur billoh xalifaligida ham davom etdi; shanba kuni, shaʼbonning oltinchisida vafot etdi va mavlono xatiblikka uning oʻgʻli, notiq xatib alloma Ahmad ibn Lutfulboriyni qoʻydi. Bir necha ishda yakka edi: qattiq varaʼ, oʻz nafsi bilan mashgʻullik, ibodatga yuzlanish, toatni koʻpaytirish, xushxulqlik, tavozuʼ, ochiq yuzlilik, zarurdan boshqa holda odamlardan chetlanish va tilini xato hamda gunohlardan, ayniqsa gʻiybat va chaqimchilikdan saqlash — bunda undan hech nima eslanmaydi, tili faqat Alloh zikri, eslatma, Alloh kitobining tafsiri va Rasululloh hadislarini imlo qilish bilan gapirardi. Dunyo ahlining ahvoliga qaramas, oxirat amallaridan boshqa ishi yoʻq edi. Vaʼzining qalblarda oʻrni, soʻzining nafslarga taʼsiri bor edi — ortiqcha fasohat, goʻzal koʻrinish, aqlning ogʻirligi, qiyofaning jamolligi, soqol nuri va xilqatning kamoli bilan. Sunnat keltirgan narsaga amal qilish, solih salaf yoʻlida yurish va raʼy bilan taqlid qilmaslikka toʻla eʼtibori bor edi; oʻqitishning goʻzalligida boshqa uddalay olmaydigan yaxshi yoʻli bor va uning qoʻlida katta olimlardan bir jamoa yetishdi — alloma al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniy, alloma sayyid Abdulloh ibn Muhammad al-Amir, oʻgʻli alloma Ahmad ibn Lutfulboriy va asrning boshqa olimlari. Ash-Shavkoniy uning Qurʼon tafsiri majlislarida va hadis imlosi mavqiflarida boʻlgan, ammo bu faqat hozir boʻlish edi. Oʻzidan yordam soʻraganning hojatini bajarishda oʻzini bagʻishlar va bunda mubolagʻa qilardi; xayr yoʻllaridan birortasini tashlamay, hammasida oʻzib ketdi. Otasi ham katta olimlardan boʻlib, ilm ahlidan bir jamoadan — katta muhaddis Abdurrahmon ibn Muhammad al-Haymiy va muhaqqiq alloma Soleh ibn Mahdiy al-Maqbaliydan — ilm olgan; kechani Alloh kitobini oʻqish bilan tiriltirar, uyqu gʻolib kelsa yonboshlab oz uxlab yana tilovatga qaytardi. Oʻz xati bilan bir necha fanda kitoblar hosil qildi va Sulo shahrida xatiblik qilib, vafot etgunicha shunda davom etdi.Санъо хатиби ва унинг машҳур олимларидан бири. Сулода ўсиб у ер аҳлидан бир жамоадан илм олди, сўнг Санъога риҳлат қилиб олимлардан бир жамоадан олди; аллома саййид ал-Қосим ибн Муҳаммад ал-Кабсийга кўп мулозим бўлиб ундан фойдаланди ва аллома қози Аҳмад ибн Муҳаммад Қотиндан олди. Барча илмларда, айниқса ҳадис ва тафсирда етук бўлиб, буларда ажралиб турарди. Санъога кўчгач имом ал-Маҳдий ал-Аббос ибн ал-Ҳасан уни Санъо жомеъига хатиб қилди ва имом ал-Маҳдий вафот этгунича, сўнг аср халифаси ал-Мансур биллоҳ халифалигида ҳам давом этди; шанба куни, шаъбоннинг олтинчисида вафот этди ва мавлоно хатибликка унинг ўғли, нотиқ хатиб аллома Аҳмад ибн Лутфулборийни қўйди. Бир неча ишда якка эди: қаттиқ вараъ, ўз нафси билан машғуллик, ибодатга юзланиш, тоатни кўпайтириш, хушхулқлик, тавозуъ, очиқ юзлилик, зарурдан бошқа ҳолда одамлардан четланиш ва тилини хато ҳамда гуноҳлардан, айниқса ғийбат ва чақимчиликдан сақлаш — бунда ундан ҳеч нима эсланмайди, тили фақат Аллоҳ зикри, эслатма, Аллоҳ китобининг тафсири ва Расулуллоҳ ҳадисларини имло қилиш билан гапирарди. Дунё аҳлининг аҳволига қарамас, охират амалларидан бошқа иши йўқ эди. Ваъзининг қалбларда ўрни, сўзининг нафсларга таъсири бор эди — ортиқча фасоҳат, гўзал кўриниш, ақлнинг оғирлиги, қиёфанинг жамоллиги, соқол нури ва хилқатнинг камоли билан. Суннат келтирган нарсага амал қилиш, солиҳ салаф йўлида юриш ва раъй билан тақлид қилмасликка тўла эътибори бор эди; ўқитишнинг гўзаллигида бошқа уддалай олмайдиган яхши йўли бор ва унинг қўлида катта олимлардан бир жамоа етишди — аллома ал-Қосим ибн Яҳё ал-Хавлоний, аллома саййид Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Амир, ўғли аллома Аҳмад ибн Лутфулборий ва асрнинг бошқа олимлари. Аш-Шавконий унинг Қуръон тафсири мажлисларида ва ҳадис имлоси мавқифларида бўлган, аммо бу фақат ҳозир бўлиш эди. Ўзидан ёрдам сўраганнинг ҳожатини бажаришда ўзини бағишлар ва бунда муболаға қиларди; хайр йўлларидан бирортасини ташламай, ҳаммасида ўзиб кетди. Отаси ҳам катта олимлардан бўлиб, илм аҳлидан бир жамоадан — катта муҳаддис Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ал-Ҳаймий ва муҳаққиқ аллома Солеҳ ибн Маҳдий ал-Мақбалийдан — илм олган; кечани Аллоҳ китобини ўқиш билан тирилтирар, уйқу ғолиб келса ёнбошлаб оз ухлаб яна тиловатга қайтарди. Ўз хати билан бир неча фанда китоблар ҳосил қилди ва Суло шаҳрида хатиблик қилиб, вафот этгунича шунда давом этди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 59Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 59