Mahmud Ahmad Hamdiy posho al-Falakiy

Unga «Mahmud Hamdiy al-Falakiy» ham deyiladi: riyoziyotchi muhandis, Misr olimlaridan. Misrning Gʻarbiyasidagi al-Hissa shahrida tugʻilgan, Iskandariyada, soʻng Qohirada oʻqigan. Bulaqdagi Muhandislar maktabiga riyoziy va falakiy ilmlar ustozi etib tayinlandi. Misr hukumati uni 1266-hijriy yili riyoziy va falakiy ilmlarda ixtisoslashish uchun Yevropaga yubordi; 1275-yili qaytib, Misr ilmiy institutining aʼzolaridan boʻldi. 1292-hijriy yili Parijdagi Geografiya majmaʼida Misr hukumati nomidan vakil boʻldi; 1297-yili ilmiy institutning vakili, 1299-yili umumiy ishlar noziri etib tayinlandi va ikki oyu bir hafta turib chetlatildi. 1300-yili Maorif vazirligining vakili boʻlib 13 oyu 12 kun ishladi, 1301-yili Maorif noziri etib tayinlanib, 18 oyu 13 kun turdi va bu Qohiradagi vafoti bilan tugadi. Asarlaridan: «Xaritat al-vajh al-bahriy bi Misr», fransuz tilida yozilgan va Ahmad Zakiy arabchaga tarjima qilgan «Natoij al-ifhom fi taqvim al-arab qabl al-islom va fi tahqiq mavlid an-Nabiy alayhi-s-salot va-s-salom va umrihi» risolasi, shu kabi, Ahmad Hamdiy arabchalashtirgan «Nuxba ijmoliya fi-l-jugʻrofiya al-misriya», «at-Taqovim al-islomiya va-l-isroiliya» risolasi, «al-Iskandariya al-qadima» risolasi, «at-Tanabbuʼ an irtifoʼ an-Nil qabla irtifoʼihi», «al-Maqoyis va-l-makoyil bi-d-diyor al-misriya va muqobalatuho bi-l-maqoyis al-ifransiya» risolasi, «Ahrom al-Jiza» risolasi va «Umr ahrom Misr» risolasi; fransuzchadan «Hisob at-tafozul va-t-takomul»ni tarjima qilgan. Qohiradagi Qalʼada zavol chizigʻiga qaratib peshin toʻpini birinchi boʻlib qoʻygan kishi shu. Qohiradagi Maydon al-Azhorda, uyi tomining gʻarbiy tomonida kunduzning soatlarini, yarim va chorak soatlarini hamda peshin va asr vaqtlarini koʻrsatadigan quyosh soati qurgan edi — u vafotidan keyin olib tashlangan.Унга «Маҳмуд Ҳамдий ал-Фалакий» ҳам дейилади: риёзиётчи муҳандис, Миср олимларидан. Мисрнинг Ғарбиясидаги ал-Ҳисса шаҳрида туғилган, Искандарияда, сўнг Қоҳирада ўқиган. Булақдаги Муҳандислар мактабига риёзий ва фалакий илмлар устози этиб тайинланди. Миср ҳукумати уни 1266-ҳижрий йили риёзий ва фалакий илмларда ихтисослашиш учун Европага юборди; 1275-йили қайтиб, Миср илмий институтининг аъзоларидан бўлди. 1292-ҳижрий йили Париждаги География мажмаъида Миср ҳукумати номидан вакил бўлди; 1297-йили илмий институтнинг вакили, 1299-йили умумий ишлар нозири этиб тайинланди ва икки ою бир ҳафта туриб четлатилди. 1300-йили Маориф вазирлигининг вакили бўлиб 13 ою 12 кун ишлади, 1301-йили Маориф нозири этиб тайинланиб, 18 ою 13 кун турди ва бу Қоҳирадаги вафоти билан тугади. Асарларидан: «Харитат ал-важҳ ал-баҳрий би Миср», франсуз тилида ёзилган ва Аҳмад Закий арабчага таржима қилган «Натоиж ал-ифҳом фи тақвим ал-араб қабл ал-ислом ва фи таҳқиқ мавлид ан-Набий алайҳи-с-салот ва-с-салом ва умриҳи» рисоласи, шу каби, Аҳмад Ҳамдий арабчалаштирган «Нухба ижмолия фи-л-жуғрофия ал-мисрия», «ат-Тақовим ал-исломия ва-л-исроилия» рисоласи, «ал-Искандария ал-қадима» рисоласи, «ат-Танаббуъ ан иртифў ан-Нил қабла иртифўиҳи», «ал-Мақойис ва-л-макойил би-д-диёр ал-мисрия ва муқобалатуҳо би-л-мақойис ал-ифрансия» рисоласи, «Аҳром ал-Жиза» рисоласи ва «Умр аҳром Миср» рисоласи; франсузчадан «Ҳисоб ат-тафозул ва-т-такомул»ни таржима қилган. Қоҳирадаги Қалъада завол чизиғига қаратиб пешин тўпини биринчи бўлиб қўйган киши шу. Қоҳирадаги Майдон ал-Азҳорда, уйи томининг ғарбий томонида кундузнинг соатларини, ярим ва чорак соатларини ҳамда пешин ва аср вақтларини кўрсатадиган қуёш соати қурган эди — у вафотидан кейин олиб ташланган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 164Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 164