Mahmud ibn Ahmad ibn Muso al-Badr, asli halabiy, al-Qohiriy al-Hanafiy, al-Ayniy nomi bilan mashhur

762-yil ramazonining oʻn yettinchisida tugʻilgan; fanlarda kitoblarni yod olib, ar-Rahoviy, Zunnun, as-Sarmoriy va boshqalar kabi bir jamoadan olgan — nahv, sarf, mantiq, usul, maoniy va bayondagi shayxlarining baʼzisi al-Jorbardiyning, baʼzisi at-Tiybiyning, baʼzisi as-Saʼd at-Taftazoniyning shogirdlari edi; bu ilmlarning barchasida yetuk boʻldi. Halab, Damashq va Baytul-Maqdisga koʻchgan, haj qilgan, Qohiraga kirgan va bu joylar ahlining koʻpidan olgan; Qohirada oʻrnashib bir necha joyda dars bergan, 829-yilda u yerda hanafiylar qoziligini olgan, chetlatilgan, qaytarilgan va yana chetlatilgach uyiga berkinib toʻplash va tasnifga yuz burdi, hadis tadrisini esa davom ettirdi. Tasniflari juda koʻp; odamlar undan foyda oldi va har mazhabdan talabalar undan oldi; podshohlar nazdida ham ulushi bor edi. Tasniflaridan: yigirma bir jildlik «Sahih al-Buxoriy» sharhi — «Umdat al-qori» deb nomlagan; unda al-Hofiz Ibn Hajar sharhidan naql qilar va baʼzan taʼqib ham qilardi, Ibn Hajar esa u taʼqiblarga javob bergan, chunki ikkovi zamondosh boʻlib, orasida qattiq raqobat bor edi. Yana at-Tahoviyning «Maoniy al-osor»iga oʻn jildlik sharh, «Sunan Abu Dovud»dan ikki jildlik boʻlak, Ibn Hishom siyrasidan katta boʻlak — «Kashf al-lisom» deb nomlagan, Ibn Taymiyyaning «al-Kalim at-tayyib»iga sharh, «al-Kanz»ga «Ramz al-haqoiq fi sharh Kanz ad-daqoiq», shuningdek «at-Tuhfa», oʻn bir jildlik «al-Hidoya», «al-Majmaʼ», «al-Bihor az-zoxira», «al-Manor», «al-Alfiya» va Ibn Molikning «at-Tashil»i sharhlaridagi shohidlar hamda «al-Muhit» sharhlari; hoshiyalaridan «Sharh al-Alfiya»ga, «at-Tavzih»ga va tasrifda «Sharh al-Jorbardiy»ga yozganlari; sarfda muqaddima, aruzda yana biri; oʻn toʻqqiz jildlik katta tarix, sakkiz jildlik oʻrtachasi, uch jildlik muxtasari; «Tarix al-akosira», hanafiylar tabaqoti, shoirlar tabaqoti, shayxlari muʼjami, Ibn Xallikon tarixining ixtisori, vaʼzlarda «Tuhfat al-muluk» va raqoiq hamda vaʼzlarda sakkiz jildlik yana bir kitob va boshqalar. Zulhijjaning toʻrtinchisi, seshanba kechasi vafot etib Qohirada dafn qilingan.762-йил рамазонининг ўн еттинчисида туғилган; фанларда китобларни ёд олиб, ар-Раҳовий, Зуннун, ас-Сарморий ва бошқалар каби бир жамоадан олган — наҳв, сарф, мантиқ, усул, маоний ва баёндаги шайхларининг баъзиси ал-Жорбардийнинг, баъзиси ат-Тийбийнинг, баъзиси ас-Саъд ат-Тафтазонийнинг шогирдлари эди; бу илмларнинг барчасида етук бўлди. Ҳалаб, Дамашқ ва Байтул-Мақдисга кўчган, ҳаж қилган, Қоҳирага кирган ва бу жойлар аҳлининг кўпидан олган; Қоҳирада ўрнашиб бир неча жойда дарс берган, 829-йилда у ерда ҳанафийлар қозилигини олган, четлатилган, қайтарилган ва яна четлатилгач уйига беркиниб тўплаш ва таснифга юз бурди, ҳадис тадрисини эса давом эттирди. Таснифлари жуда кўп; одамлар ундан фойда олди ва ҳар мазҳабдан талабалар ундан олди; подшоҳлар наздида ҳам улуши бор эди. Таснифларидан: йигирма бир жилдлик «Саҳиҳ ал-Бухорий» шарҳи — «Умдат ал-қори» деб номлаган; унда ал-Ҳофиз Ибн Ҳажар шарҳидан нақл қилар ва баъзан таъқиб ҳам қиларди, Ибн Ҳажар эса у таъқибларга жавоб берган, чунки иккови замондош бўлиб, орасида қаттиқ рақобат бор эди. Яна ат-Таҳовийнинг «Маоний ал-осор»ига ўн жилдлик шарҳ, «Сунан Абу Довуд»дан икки жилдлик бўлак, Ибн Ҳишом сийрасидан катта бўлак — «Кашф ал-лисом» деб номлаган, Ибн Таймийянинг «ал-Калим ат-таййиб»ига шарҳ, «ал-Канз»га «Рамз ал-ҳақоиқ фи шарҳ Канз ад-дақоиқ», шунингдек «ат-Туҳфа», ўн бир жилдлик «ал-Ҳидоя», «ал-Мажмаъ», «ал-Биҳор аз-зохира», «ал-Манор», «ал-Алфия» ва Ибн Моликнинг «ат-Ташил»и шарҳларидаги шоҳидлар ҳамда «ал-Муҳит» шарҳлари; ҳошияларидан «Шарҳ ал-Алфия»га, «ат-Тавзиҳ»га ва тасрифда «Шарҳ ал-Жорбардий»га ёзганлари; сарфда муқаддима, арузда яна бири; ўн тўққиз жилдлик катта тарих, саккиз жилдлик ўртачаси, уч жилдлик мухтасари; «Тарих ал-акосира», ҳанафийлар табақоти, шоирлар табақоти, шайхлари муъжами, Ибн Халликон тарихининг ихтисори, ваъзларда «Туҳфат ал-мулук» ва рақоиқ ҳамда ваъзларда саккиз жилдлик яна бир китоб ва бошқалар. Зулҳижжанинг тўртинчиси, сешанба кечаси вафот этиб Қоҳирада дафн қилинган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 294Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 294