Maymuna bint al-Horis al-Hiloliya

Maymuna — muʼminlar onasi, al-Horis ibn Hazn ibn Bujayr ibn al-Huzm ibn Ruvayba ibn Abdulloh ibn Hilol ibn Omir ibn Saʼsaʼaning qizi, hiloliya. Nabiy ﷺ ning zavjasi, Abbosning xotini Ummul-Fazlning singlisi, Xolid ibn al-Validning va Ibn Abbosning xolasi. Uni avval, islomdan sal oldin, Masʼud ibn Amr as-Saqafiy nikohlagan, soʻng undan ajralgan; keyin Abu Rahm ibn Abduluzzo uylangan va vafot etgan. Soʻng Nabiy ﷺ uni yettinchi yili zulqaʼda oyida, Umratul-qazodan forigʻ boʻlgan chogʻida nikohladi va Sarifda unga qoʻshildi — muallif: «Bu, oʻylashimcha, Abu Urva deb tanilgan joydir», deydi. U ayollarning sayyidalaridan edi; bir necha hadis rivoyat qilgan. Undan Ibn Abbos, singlisining oʻgʻli Abdulloh ibn Shaddod ibn al-Hod, Ubayd ibn as-Sabboq, Abdurrahmon ibn as-Soib al-Hiloliy, singlisining toʻrtinchi oʻgʻli Yazid ibn al-Asamm, Ibn Abbosning mavlosi Kurayb, oʻzining mavlosi Sulaymon ibn Yasor va uning akasi Ato ibn Yasor va boshqalar hadis soʻzlashgan. Ibn Saʼd Ali ibn Abdulloh ibn Abbosdan keltiradi: Rasululloh ﷺ Qaziyya yili Makkaga chiqmoqchi boʻlganida, Avs ibn Xavliy bilan Abu Rofiʼni Abbosga yubordi, u esa Maymunani u zotga nikohlab berdi. Ikkovi tuyalarini yoʻqotib, Botni Robigʻda bir necha kun qolishdi, toki Rasululloh ﷺ ularga Qudaydda yetib bordi. Ikrimadan Ibn Abbosning: «Nabiy ﷺ soʻratganida, u ishini Abbosga topshirdi va u nikohlab berdi», degani rivoyat qilinadi. Molik esa Sulaymon ibn Yasordan: «Nabiy ﷺ Abu Rofiʼni va ansorlardan bir kishini yubordi va ular Madinadan chiqishidan avval Maymunani unga nikohlab berdilar», deb naql qiladi. Nikoh ehromda boʻlgan-boʻlmagani haqida ixtilof bor. Maymun ibn Mihron aytadi: keksa kampir Safiyya bint Shayba huzuriga kirib: «Nabiy ﷺ Maymunani ehromda ekanida nikohlaganmi?» deb soʻradim. U: «Yoʻq, vallohi, uni nikohlaganda ikkovi ham halol edilar», dedi. Yazid ibn al-Asamm ham: «Halol holida soʻratdi va halol holida qoʻshildi», deydi; Abu Rofiʼdan: «Rasululloh ﷺ Maymunani Sarifda halol holida nikohlab qoʻshildi», deb rivoyat qilinadi va boshqa yoʻlda Abu Rofiʼ: «Men ikkovining orasida elchi edim», deydi. Voqidiy Zuhriy orqali Ibn Abbosdan «halol holida nikohlagan» deb keltirsa, muallif: «Bu munkar; Voqidiy matruk, Ibn Abbosdan sobit boʻlgani esa buning aksidir», deydi va Ato, Ikrima, Said ibn Jubayr hamda Abush-Shaʼso orqali Ibn Abbosdan «Nabiy ﷺ uni ehromda ekanida nikohladi» degan rivoyatlarni sanab: «Bu undan mutavotirdir», deydi. Shaʼbiy va Mujohiddan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Ibn Abbosning xabarini sahih deb bilganlarning baʼzisi bu joizlikni Nabiy ﷺ ga xos deb sanagan. Ibn Saʼd Umar ibn Abdulazizning Yazid ibn al-Asammdan soʻratganini, u esa: «Halol holida nikohlagan», deb javob berganini keltiradi — Maymuna Yazidning xolasi edi. Mujohid aytadi: uning ismi Barra edi, Rasululloh ﷺ uni Maymuna deb atadi. Ubaydulloh al-Xavloniy Maymunani uzun koʻylakda, izorsiz namoz oʻqiyotganini koʻrgan. Yazid ibn al-Asamm: «Maymuna ehromida boshini oldirgan edi; vafot etganda boshining sochi endi qorayib chiqayotgan edi», deydi. Yana Yazid aytadi: Oishani Makkadan qaytayotganida kutib oldik; u meni chuqur nasihat qildi va: «Alloh seni haydab kelib, Nabiysining uyiga qoʻyganini bilmaysanmi? Vallohi, Maymuna ketdi va arqoning yelkangga tashlandi. Ogoh boʻl, u bizning Allohdan eng qoʻrqadiganimiz va sila-rahmni eng koʻp qiladiganimiz edi», dedi. Maymunaning bir qarindoshi huzuriga kirganida, undan ichimlik hidini sezib: «Musulmonlar oldiga chiqib, ular seni darralamasa, boshqa oldimga kirma», degan.Маймуна — муъминлар онаси, ал-Ҳорис ибн Ҳазн ибн Бужайр ибн ал-Ҳузм ибн Рувайба ибн Абдуллоҳ ибн Ҳилол ибн Омир ибн Саъсаъанинг қизи, ҳилолия. Набий ﷺ нинг завжаси, Аббоснинг хотини Уммул-Фазлнинг синглиси, Холид ибн ал-Валиднинг ва Ибн Аббоснинг холаси. Уни аввал, исломдан сал олдин, Масъуд ибн Амр ас-Сақафий никоҳлаган, сўнг ундан ажралган; кейин Абу Раҳм ибн Абдулуззо уйланган ва вафот этган. Сўнг Набий ﷺ уни еттинчи йили зулқаъда ойида, Умратул-қазодан фориғ бўлган чоғида никоҳлади ва Сарифда унга қўшилди — муаллиф: «Бу, ўйлашимча, Абу Урва деб танилган жойдир», дейди. У аёлларнинг саййидаларидан эди; бир неча ҳадис ривоят қилган. Ундан Ибн Аббос, синглисининг ўғли Абдуллоҳ ибн Шаддод ибн ал-Ҳод, Убайд ибн ас-Саббоқ, Абдурраҳмон ибн ас-Соиб ал-Ҳилолий, синглисининг тўртинчи ўғли Язид ибн ал-Асамм, Ибн Аббоснинг мавлоси Курайб, ўзининг мавлоси Сулаймон ибн Ясор ва унинг акаси Ато ибн Ясор ва бошқалар ҳадис сўзлашган. Ибн Саъд Али ибн Абдуллоҳ ибн Аббосдан келтиради: Расулуллоҳ ﷺ Қазийя йили Маккага чиқмоқчи бўлганида, Авс ибн Хавлий билан Абу Рофиъни Аббосга юборди, у эса Маймунани у зотга никоҳлаб берди. Иккови туяларини йўқотиб, Ботни Робиғда бир неча кун қолишди, токи Расулуллоҳ ﷺ уларга Қудайдда етиб борди. Икримадан Ибн Аббоснинг: «Набий ﷺ сўратганида, у ишини Аббосга топширди ва у никоҳлаб берди», дегани ривоят қилинади. Молик эса Сулаймон ибн Ясордан: «Набий ﷺ Абу Рофиъни ва ансорлардан бир кишини юборди ва улар Мадинадан чиқишидан аввал Маймунани унга никоҳлаб бердилар», деб нақл қилади. Никоҳ эҳромда бўлган-бўлмагани ҳақида ихтилоф бор. Маймун ибн Миҳрон айтади: кекса кампир Сафийя бинт Шайба ҳузурига кириб: «Набий ﷺ Маймунани эҳромда эканида никоҳлаганми?» деб сўрадим. У: «Йўқ, валлоҳи, уни никоҳлаганда иккови ҳам ҳалол эдилар», деди. Язид ибн ал-Асамм ҳам: «Ҳалол ҳолида сўратди ва ҳалол ҳолида қўшилди», дейди; Абу Рофиъдан: «Расулуллоҳ ﷺ Маймунани Сарифда ҳалол ҳолида никоҳлаб қўшилди», деб ривоят қилинади ва бошқа йўлда Абу Рофиъ: «Мен икковининг орасида элчи эдим», дейди. Воқидий Зуҳрий орқали Ибн Аббосдан «ҳалол ҳолида никоҳлаган» деб келтирса, муаллиф: «Бу мункар; Воқидий матрук, Ибн Аббосдан собит бўлгани эса бунинг аксидир», дейди ва Ато, Икрима, Саид ибн Жубайр ҳамда Абуш-Шаъсо орқали Ибн Аббосдан «Набий ﷺ уни эҳромда эканида никоҳлади» деган ривоятларни санаб: «Бу ундан мутавотирдир», дейди. Шаъбий ва Мужоҳиддан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган. Ибн Аббоснинг хабарини саҳиҳ деб билганларнинг баъзиси бу жоизликни Набий ﷺ га хос деб санаган. Ибн Саъд Умар ибн Абдулазизнинг Язид ибн ал-Асаммдан сўратганини, у эса: «Ҳалол ҳолида никоҳлаган», деб жавоб берганини келтиради — Маймуна Язиднинг холаси эди. Мужоҳид айтади: унинг исми Барра эди, Расулуллоҳ ﷺ уни Маймуна деб атади. Убайдуллоҳ ал-Хавлоний Маймунани узун кўйлакда, изорсиз намоз ўқиётганини кўрган. Язид ибн ал-Асамм: «Маймуна эҳромида бошини олдирган эди; вафот этганда бошининг сочи энди қорайиб чиқаётган эди», дейди. Яна Язид айтади: Оишани Маккадан қайтаётганида кутиб олдик; у мени чуқур насиҳат қилди ва: «Аллоҳ сени ҳайдаб келиб, Набийсининг уйига қўйганини билмайсанми? Валлоҳи, Маймуна кетди ва арқонинг елкангга ташланди. Огоҳ бўл, у бизнинг Аллоҳдан энг қўрқадиганимиз ва сила-раҳмни энг кўп қиладиганимиз эди», деди. Маймунанинг бир қариндоши ҳузурига кирганида, ундан ичимлик ҳидини сезиб: «Мусулмонлар олдига чиқиб, улар сени дарраламаса, бошқа олдимга кирма», деган.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 238Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 238