Muayqib ibn Abu Fotima ad-Davsiy

U muhojirlardan va Banu Abdi Shamsning halifalaridan edi. U Nabiy ﷺning muhri ustidan amin (ishonchli saqlovchi) boʻlgan. Abu Bakr uni fayʼ (davlat mulki) ishiga qoʻydi, Umar davrida esa baytulmolga voliy boʻldi. U ikkita hadis rivoyat qilgan. Abu Abdulloh ibn Manda — yolgʻiz oʻzi — uning Badrda hozir boʻlganini zikr qilgan, ammo bu sahih emas. Undan nabirasi Iyos ibn al-Horis ibn Muayqib va Abu Salama ibn Abdurrahmon rivoyat qilishgan. Uning Habashistonga hijrati bor; yana aytilishicha, u Xaybar kechalarida Jaʼfar bilan birga kelgan. U moxov kasaliga giriftor edi. Ibn Saʼd Mahmud ibn Labiddan naql qiladi: «Yahyo ibn al-Hakam meni Jurashga amir qildi; u yerga borganimda menga Abdulloh ibn Jaʼfar Rasululloh ﷺning bu dard — moxov — sohibi haqida: «Undan yirtqichdan qochilganidek qoching; u bir vodiyga tushsa, sizlar boshqasiga tushinglar», deganlarini rivoyat qilgan, deb aytishdi. Madinaga kelib, Abdulloh ibn Jaʼfardan soʻradim. U: «Vallohi, yolgʻon aytishibdi, men ularga buni aytmaganman! Men Umar ibn al-Xattobga suv solingan idish keltirilganini va uni Muayqibga berganini koʻrardim — u bu dard tez tarqagan kishi edi; Muayqib undan ichardi, soʻng Umarga uzatardi, Umar esa ogʻzini uning ogʻzi tekkan joyga qoʻyib ichardi. Shundan Umarning buni yuqumlilikdan qochishga qarshi qilayotganini bildim», dedi». Umar unga tabobat izlab, tabib deb eshitilgan har kimdan davo soʻrardi. Nihoyat Yamandan ikki kishi kelganida ulardan: «Bu solih kishi uchun sizlarda davo bormi?» deb soʻradi. Ular: «Uni butunlay ketkazadigan narsaga kuchimiz yetmaydi; lekin biz uni toʻxtatib qoʻyadigan dori bilan davolaymiz — koʻpaymaydi», dedilar. Umar: «Bu — buyuk ofiyat», dedi. Ular: «Sening yeringda hanzal (achchiq qovun) oʻsadimi?» deyishdi. «Ha», dedi. «Bizga undan yigʻ», deyishdi. U buyurdi va ikkita katta savat toʻla hanzal yigʻildi. Ikkovi har bir hanzalni ikkiga boʻlishdi; soʻng Muayqibni yotqizib, har biri bir oyogʻidan ushlab, tovonlarining ostini hanzal bilan ishqalay boshlashdi; biri yeyilib ketsa, boshqasini olishardi. Nihoyat Muayqib yashil va achchiq narsa tupura boshlaganini koʻrgach, uni qoʻyib yuborishdi va Umarga: «Bundan keyin ogʻrigʻi hech koʻpaymaydi», dedilar. Rivoyatchi aytadi: «Vallohi, Muayqib vafot etgunicha shu holda qoldi, ogʻrigʻi ortmadi». Xorija ibn Zayd hikoya qiladi: Umar ularni tushlikka chaqirdi, ular andisha qilishdi; ular orasida moxovi bor Muayqib bor edi va u ular bilan yedi. Umar unga: «Oʻz oldingdan va oʻz tomoningdan ye; agar sendan boshqasi boʻlganida, men bilan bir tovoqdan yemas edi va men bilan uning orasi bir nayza boʻyi boʻlardi», dedi. Muayqib Usmonning xalifaligiga qadar yashadi; yana aytilishicha, u qirqinchi yilgacha yashagan, raziyallohu anhu. Zahabiy xulosa qiladi: «Moxovdan qochish va u bilan birga ovqatlanmaslik joizdir; lekin bu moxov sezmaydigan tarzda boʻlsin, chunki bu uni xafa qiladi. Kim Allohga ishonch va tavakkul qilib u bilan birga yesa, u moʻmindir».У муҳожирлардан ва Бану Абди Шамснинг ҳалифаларидан эди. У Набий ﷺнинг муҳри устидан амин (ишончли сақловчи) бўлган. Абу Бакр уни файъ (давлат мулки) ишига қўйди, Умар даврида эса байтулмолга волий бўлди. У иккита ҳадис ривоят қилган. Абу Абдуллоҳ ибн Манда — ёлғиз ўзи — унинг Бадрда ҳозир бўлганини зикр қилган, аммо бу саҳиҳ эмас. Ундан набираси Иёс ибн ал-Ҳорис ибн Муайқиб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилишган. Унинг Ҳабашистонга ҳижрати бор; яна айтилишича, у Хайбар кечаларида Жаъфар билан бирга келган. У мохов касалига гирифтор эди. Ибн Саъд Маҳмуд ибн Лабиддан нақл қилади: «Яҳё ибн ал-Ҳакам мени Журашга амир қилди; у ерга борганимда менга Абдуллоҳ ибн Жаъфар Расулуллоҳ ﷺнинг бу дард — мохов — соҳиби ҳақида: «Ундан йиртқичдан қочилганидек қочинг; у бир водийга тушса, сизлар бошқасига тушинглар», деганларини ривоят қилган, деб айтишди. Мадинага келиб, Абдуллоҳ ибн Жаъфардан сўрадим. У: «Валлоҳи, ёлғон айтишибди, мен уларга буни айтмаганман! Мен Умар ибн ал-Хаттобга сув солинган идиш келтирилганини ва уни Муайқибга берганини кўрардим — у бу дард тез тарқаган киши эди; Муайқиб ундан ичарди, сўнг Умарга узатарди, Умар эса оғзини унинг оғзи теккан жойга қўйиб ичарди. Шундан Умарнинг буни юқумлиликдан қочишга қарши қилаётганини билдим», деди». Умар унга табобат излаб, табиб деб эшитилган ҳар кимдан даво сўрарди. Ниҳоят Ямандан икки киши келганида улардан: «Бу солиҳ киши учун сизларда даво борми?» деб сўради. Улар: «Уни бутунлай кетказадиган нарсага кучимиз етмайди; лекин биз уни тўхтатиб қўядиган дори билан даволаймиз — кўпаймайди», дедилар. Умар: «Бу — буюк офият», деди. Улар: «Сенинг ерингда ҳанзал (аччиқ қовун) ўсадими?» дейишди. «Ҳа», деди. «Бизга ундан йиғ», дейишди. У буюрди ва иккита катта сават тўла ҳанзал йиғилди. Иккови ҳар бир ҳанзални иккига бўлишди; сўнг Муайқибни ётқизиб, ҳар бири бир оёғидан ушлаб, товонларининг остини ҳанзал билан ишқалай бошлашди; бири ейилиб кеца, бошқасини олишарди. Ниҳоят Муайқиб яшил ва аччиқ нарса тупура бошлаганини кўргач, уни қўйиб юборишди ва Умарга: «Бундан кейин оғриғи ҳеч кўпаймайди», дедилар. Ривоятчи айтади: «Валлоҳи, Муайқиб вафот этгунича шу ҳолда қолди, оғриғи ортмади». Хорижа ибн Зайд ҳикоя қилади: Умар уларни тушликка чақирди, улар андиша қилишди; улар орасида мохови бор Муайқиб бор эди ва у улар билан еди. Умар унга: «Ўз олдингдан ва ўз томонингдан е; агар сендан бошқаси бўлганида, мен билан бир товоқдан емас эди ва мен билан унинг ораси бир найза бўйи бўларди», деди. Муайқиб Усмоннинг халифалигига қадар яшади; яна айтилишича, у қирқинчи йилгача яшаган, разияллоҳу анҳу. Заҳабий хулоса қилади: «Моховдан қочиш ва у билан бирга овқатланмаслик жоиздир; лекин бу мохов сезмайдиган тарзда бўлсин, чунки бу уни хафа қилади. Ким Аллоҳга ишонч ва таваккул қилиб у билан бирга еса, у мўминдир».

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 491Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 491