Muhammad al-Kurdiy

Sanʼo shahriga kelgan ilm talabalaridan biri; asli Bagʻdodga tutash qishloqlar boʻlgan Kurd yurtidan. Ilm talabida yurtidan chiqib shaharlarni kezgan va bizga aytishicha, Bagʻdod va uning atrofidagi yurtlar ahlining koʻpi imomiya rofiziylaridan boʻlib qolgan, Xuroson yurtlarining koʻpi ham shunday; ilm bilan eng koʻp mashgʻul boʻladiganlar Isfahon ahli ekanini, lekin mashgʻulotlarining koʻpi aql ilmlarida ekanini va ular ichida rofiziylar borligini, ular bilan boshqalar orasida katta fitnalar yuz berishini hikoya qilgan. Sanʼoga kelishi oʻn uchinchi asrning boshlarida edi va oʻzi bilan kitoblar keltirgan — ularning eng yaxshilaridan biri munozara ilmida al-Azudning «Odob al-bahs»iga nisbatan juda uzun bir risola va uning daftarchalardagi nafis, foydali sharhi. ash-Shavkoniy risola va sharh muallifini soʻraganda: «U Hindiston va boshqa yurtlarda «Munozarat Yusuf» nomi bilan maʼlum» degan; «Bu Yusuf kimning oʻgʻli, qaysi zamonda yashagan?» deganda «Bilinmaydi» degan. U ash-Shavkoniydan oʻsha risola va sharhni oʻqishni soʻragan; ash-Shavkoniy «Bu risolani men faqat sendan koʻrdim, uni qanday mendan olasan?» deganda «Bunisiz boʻlmaydi» degan va unga oʻqigan; asr ulamolarining aʼyonlaridan bir jamoa va koʻp talabalar uni koʻchirib olgan. ash-Shavkoniyning hukmi: u eng nafis va eng foydali taʼliflardan; talaba unga voqif boʻlgach «Odob al-bahs» va uning sharhlari bilan mashgʻul boʻlmasligi kerak, chunki ular bu risola va sharhi oldida hech narsa emas. Sanʼoga kelganida yoshi qirqlarda edi.Санъо шаҳрига келган илм талабаларидан бири; асли Бағдодга туташ қишлоқлар бўлган Курд юртидан. Илм талабида юртидан чиқиб шаҳарларни кезган ва бизга айтишича, Бағдод ва унинг атрофидаги юртлар аҳлининг кўпи имомия рофизийларидан бўлиб қолган, Хуросон юртларининг кўпи ҳам шундай; илм билан энг кўп машғул бўладиганлар Исфаҳон аҳли эканини, лекин машғулотларининг кўпи ақл илмларида эканини ва улар ичида рофизийлар борлигини, улар билан бошқалар орасида катта фитналар юз беришини ҳикоя қилган. Санъога келиши ўн учинчи асрнинг бошларида эди ва ўзи билан китоблар келтирган — уларнинг энг яхшиларидан бири мунозара илмида ал-Азуднинг «Одоб ал-баҳс»ига нисбатан жуда узун бир рисола ва унинг дафтарчалардаги нафис, фойдали шарҳи. аш-Шавконий рисола ва шарҳ муаллифини сўраганда: «У Ҳиндистон ва бошқа юртларда «Мунозарат Юсуф» номи билан маълум» деган; «Бу Юсуф кимнинг ўғли, қайси замонда яшаган?» деганда «Билинмайди» деган. У аш-Шавконийдан ўша рисола ва шарҳни ўқишни сўраган; аш-Шавконий «Бу рисолани мен фақат сендан кўрдим, уни қандай мендан оласан?» деганда «Бунисиз бўлмайди» деган ва унга ўқиган; аср уламоларининг аъёнларидан бир жамоа ва кўп талабалар уни кўчириб олган. аш-Шавконийнинг ҳукми: у энг нафис ва энг фойдали таълифлардан; талаба унга воқиф бўлгач «Одоб ал-баҳс» ва унинг шарҳлари билан машғул бўлмаслиги керак, чунки улар бу рисола ва шарҳи олдида ҳеч нарса эмас. Санъога келганида ёши қирқларда эди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 228Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 228