Muhammad as-Sodiq ibn Husayn ibn Mahmud ibn Muhammad ibn Husayn
Muhaddis
Tunis boyi. Akasi Muhammad ibn Husaynning valiahdi edi; ikkala akaning ismi ham «Muhammad» boʻlib, bu «as-Sodiq» bilan ajratiladi. Akasi vafotidan keyin (1276-yili) taxtga oʻtirdi. 1858-yil 10-sentabrda Tunis davlati uchun «Ahd al-amon» deb atalgan zamonaviy konstitutsiyani chiqardi. Uning kunlarida, fitna va notinchliklardan keyin, Tunis boshiga fransuz «himoyasi» falokati tushdi. Hukmronligining oʻrtalarida davlat vazir Xayriddin at-Tunusiy kiritgan islohot vositalari tufayli birmuncha jonlangan edi, ammo vazir yordamsiz qoldirildi va boyga yaqin Mustafo ibn Ismoil ismli kishining fitnalari ustun keldi — u 1294-hijriy (1877) yili Xayriddin oʻrniga vazir boʻldi. Fransuzlar Tunis mamlakatining shimoli-gʻarbidagi Xumayr togʻlari aholisidan boʻlgan baʼzi badaviylar bilan Jazoir hukmiga tobe baʼzi kishilar orasida chiqqan janjalni bahona qilib, Jazoirdagi qoʻshinlaridan oʻttiz ming askar tortdilar va u bilan Kaf shahrini egalladilar; Bizerta bandariga fransuz flotining kemalari kelib, ulardan sakkiz ming askar tushdi va Tunis poytaxtiga yurib, boy turadigan Bardoni qamal qildi. Boy 1298-hijriy (1881) yili fransuz mustamlakachiligining hujjati boʻlmish «Bardo shartnomasi»ni imzoladi va undan keyin bir yarim yil yashab, Tunisda vafot etdi. Uning ahdida dehqonlarning haqlarini kafolatlovchi, «Xammosa» qonuni deb ataladigan qonun joriy qilindi; u Tunisda bugungacha amalda.Тунис бойи. Акаси Муҳаммад ибн Ҳусайннинг валиаҳди эди; иккала аканинг исми ҳам «Муҳаммад» бўлиб, бу «ас-Содиқ» билан ажратилади. Акаси вафотидан кейин (1276-йили) тахтга ўтирди. 1858-йил 10-сентабрда Тунис давлати учун «Аҳд ал-амон» деб аталган замонавий конституцияни чиқарди. Унинг кунларида, фитна ва нотинчликлардан кейин, Тунис бошига франсуз «ҳимояси» фалокати тушди. Ҳукмронлигининг ўрталарида давлат вазир Хайриддин ат-Тунусий киритган ислоҳот воситалари туфайли бирмунча жонланган эди, аммо вазир ёрдамсиз қолдирилди ва бойга яқин Мустафо ибн Исмоил исмли кишининг фитналари устун келди — у 1294-ҳижрий (1877) йили Хайриддин ўрнига вазир бўлди. Франсузлар Тунис мамлакатининг шимоли-ғарбидаги Хумайр тоғлари аҳолисидан бўлган баъзи бадавийлар билан Жазоир ҳукмига тобе баъзи кишилар орасида чиққан жанжални баҳона қилиб, Жазоирдаги қўшинларидан ўттиз минг аскар тортдилар ва у билан Каф шаҳрини эгалладилар; Бизерта бандарига франсуз флотининг кемалари келиб, улардан саккиз минг аскар тушди ва Тунис пойтахтига юриб, бой турадиган Бардони қамал қилди. Бой 1298-ҳижрий (1881) йили франсуз мустамлакачилигининг ҳужжати бўлмиш «Бардо шартномаси»ни имзолади ва ундан кейин бир ярим йил яшаб, Тунисда вафот этди. Унинг аҳдида деҳқонларнинг ҳақларини кафолатловчи, «Хаммоса» қонуни деб аталадиган қонун жорий қилинди; у Тунисда бугунгача амалда.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 6, b. 104Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 6, б. 104