Muhammad Farid ibn Mustafo Vajdiy

«Doirat al-maorif» muallifi; fozil, tadqiqotchi yozuvchilardan. Iskandariyada tugʻilib oʻsgan. Otasi Dimyotda muhofiz vakili boʻlgan chogʻda bir muddat oʻsha yerda turgan, soʻng u bilan Suvaysga koʻchib, u yerda «al-Hayot» jurnalini chiqargan hamda 1899-yilda «al-Falsafa al-haqqa fi badoiʼ al-akvon» risolasini va avval fransuz tilida yozib, keyin shu nom bilan arabchaga oʻgirgan «Tatbiq ad-diyona al-islomiya alo navomis al-madaniya» kitobini nashr etgan (boshqa nashrida uni «al-Madaniya val-islom» deb atagan). Qohiraga koʻchib, Avqof devonida kichik vazifada ishlagan, soʻng bosmaxona ochib, bir muddat «ad-Dustur» kundalik gazetasini, keyin haftalik jurnalga oʻxshash «al-Vajdiyot»ni chiqargan. «Doirat maorif al-qarn ar-robiʼ ashar, al-ishrin» kitobini ketma-ket juzlarda chop etib, oʻn jildda yakunlagan va mutolaa hamda taʼlifga berilib, quyidagi kitoblarini nashr etgan: ikki juzli «Mo varo al-modda», Qurʼonning qisqacha tafsiri «Safvat al-irfon», «al-Hadiqa al-fikriya fi isbot vujudilloh bil-barohin at-tabiiya», Qosim Aminning «al-Marʼa al-jadida»siga radd boʻlgan «al-Marʼa al-muslima», ikki jildli «al-Islom fi asr al-ilm», eng nafis kitoblaridan «Kanz al-ulum val-lugʻa», «Alo atlol al-mazhab al-moddiy», «Majmuʼat ar-rasoil al-falsafiya», «Kitob al-muallimin» va «Naqd kitob ash-sheʼr al-johiliy li-Toha Husayn». Oʻn yildan ortiq «al-Azhar» jurnaliga muharrirlik qilib, vafotidan ikki yilcha oldin undan chekingan. Umumiy majlislarga borishdan oʻzini tiyar, biror tanta yoki yigʻinda kamdan-kam koʻrinar, uyida mehmonlari bilan suhbatlashardi; kamdan-kam birovnikiga borar yoki taklifni qabul qilardi. Qohirada vafot etgan.«Доират ал-маориф» муаллифи; фозил, тадқиқотчи ёзувчилардан. Искандарияда туғилиб ўсган. Отаси Димётда муҳофиз вакили бўлган чоғда бир муддат ўша ерда турган, сўнг у билан Сувайсга кўчиб, у ерда «ал-Ҳаёт» журналини чиқарган ҳамда 1899-йилда «ал-Фалсафа ал-ҳаққа фи бадоиъ ал-аквон» рисоласини ва аввал франсуз тилида ёзиб, кейин шу ном билан арабчага ўгирган «Татбиқ ад-диёна ал-исломия ало навомис ал-мадания» китобини нашр этган (бошқа нашрида уни «ал-Мадания вал-ислом» деб атаган). Қоҳирага кўчиб, Авқоф девонида кичик вазифада ишлаган, сўнг босмахона очиб, бир муддат «ад-Дустур» кундалик газетасини, кейин ҳафталик журналга ўхшаш «ал-Важдиёт»ни чиқарган. «Доират маориф ал-қарн ар-робиъ ашар, ал-ишрин» китобини кетма-кет жузларда чоп этиб, ўн жилдда якунлаган ва мутолаа ҳамда таълифга берилиб, қуйидаги китобларини нашр этган: икки жузли «Мо варо ал-модда», Қуръоннинг қисқача тафсири «Сафват ал-ирфон», «ал-Ҳадиқа ал-фикрия фи исбот вужудиллоҳ бил-бароҳин ат-табиия», Қосим Аминнинг «ал-Маръа ал-жадида»сига радд бўлган «ал-Маръа ал-муслима», икки жилдли «ал-Ислом фи аср ал-илм», энг нафис китобларидан «Канз ал-улум вал-луға», «Ало атлол ал-мазҳаб ал-моддий», «Мажмуъат ар-расоил ал-фалсафия», «Китоб ал-муаллимин» ва «Нақд китоб аш-шеър ал-жоҳилий ли-Тоҳа Ҳусайн». Ўн йилдан ортиқ «ал-Азҳар» журналига муҳаррирлик қилиб, вафотидан икки йилча олдин ундан чекинган. Умумий мажлисларга боришдан ўзини тияр, бирор танта ёки йиғинда камдан-кам кўринар, уйида меҳмонлари билан суҳбатлашарди; камдан-кам бировникига борар ёки таклифни қабул қиларди. Қоҳирада вафот этган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 6, b. 329Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 6, б. 329