Muhammad ibn Abdulloh al-Onisiy al-Yamaniy
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
«Matlaʼ al-budur» sohibi unga tarjima yozgan, lekin tugʻilgan yilini ham, vafotini ham zikr qilmagan; ammo undan gʻarib bir qissani keltirgan: Onis va boshqa yurtlarning avomi orasida shubhalar koʻpaygan ekan — baʼzi safihlar Alloh ijmoʼ bilan harom qilgan ilon va yilonlarni yeyayotganini koʻrib: «Bular shaksiz haq ustida, dalili shu karomat; agar ulamolarimizdan bunga teng keladigan narsa chiqmasa, ahli bayt mazhabidan qaytamiz», deyishgan. Bu ish ulamoga ogʻir botib, al-Magʻrib, Onis va Zimor fuqahosi toʻplanib, avomga oʻtin yigʻishni buyurgan; oʻtin katta togʻdek toʻplangan, uni yoqishgan va olov shu qadar kengayganki, katta uchqunlar sacharkan. Fuqaho mushaflar bilan yaqinlashib, Qurʼon oʻqishgan va tarjima sohibining otasi chiqargan duolarni ham qoʻshib turishgan; nihoyat olov sargʻayib qolgan, fuqaho ichiga kirib, undan kiyimlarida olov koʻtarib chiqishgan va suv bilan loy orasiga kirgandek unga kirishgan; qissa mashhur boʻlgan. «Matlaʼ al-budur» sohibi: «Buni eshitganimda surishtiraverdim, oxiri menda tavotur darajasiga yetdi; bu Allohning fazlidan, aziz Kitobini va islom ulamolarini ulugʻlashi yuzasidan uzoq emas», degan. Bu qissadan oldin u tarjima sohibining risolalari va tafsiri borligini, ehtimol u «Matlaʼ al-budur» sohibining zamonida yashaganini zikr qilgan. Ash-Shavkoniy keyinroq uning vafoti sanasini topgan; qabri Loa yurtlarida, Banu az-Zavvod deb ataladigan joyda.«Матлаъ ал-будур» соҳиби унга таржима ёзган, лекин туғилган йилини ҳам, вафотини ҳам зикр қилмаган; аммо ундан ғариб бир қиссани келтирган: Онис ва бошқа юртларнинг авоми орасида шубҳалар кўпайган экан — баъзи сафиҳлар Аллоҳ ижмў билан ҳаром қилган илон ва йилонларни еяётганини кўриб: «Булар шаксиз ҳақ устида, далили шу каромат; агар уламоларимиздан бунга тенг келадиган нарса чиқмаса, аҳли байт мазҳабидан қайтамиз», дейишган. Бу иш уламога оғир ботиб, ал-Мағриб, Онис ва Зимор фуқаҳоси тўпланиб, авомга ўтин йиғишни буюрган; ўтин катта тоғдек тўпланган, уни ёқишган ва олов шу қадар кенгайганки, катта учқунлар сачаркан. Фуқаҳо мушафлар билан яқинлашиб, Қуръон ўқишган ва таржима соҳибининг отаси чиқарган дуоларни ҳам қўшиб туришган; ниҳоят олов сарғайиб қолган, фуқаҳо ичига кириб, ундан кийимларида олов кўтариб чиқишган ва сув билан лой орасига киргандек унга киришган; қисса машҳур бўлган. «Матлаъ ал-будур» соҳиби: «Буни эшитганимда суриштиравердим, охири менда тавотур даражасига етди; бу Аллоҳнинг фазлидан, азиз Китобини ва ислом уламоларини улуғлаши юзасидан узоқ эмас», деган. Бу қиссадан олдин у таржима соҳибининг рисолалари ва тафсири борлигини, эҳтимол у «Матлаъ ал-будур» соҳибининг замонида яшаганини зикр қилган. Аш-Шавконий кейинроқ унинг вафоти санасини топган; қабри Лоа юртларида, Бану аз-Заввод деб аталадиган жойда.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 737Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 737
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
«Matlaʼ al-budur» sohibi uni tarjima qilib, tugʻilgan va vafot yilini keltirmagan, ammo undan gʻalati bir qissa aytgan: Onis va boshqa yurtlarning avom ahlida shubha koʻpaygan edi — baʼzi safihlarning Alloh ijmoʼ bilan harom qilgan ilon va shu kabilarni yeyishini koʻrib, «Bular shubhasiz haq ustida, bu karomat dalil; ulamolarimizdan bunga bas keladigan narsa chiqmasa, ahli bayt mazhabidan qaytamiz» deyishardi. Bu ish ulamoga ogʻir tushib, Magʻrib, Onis va Zimor faqihlari yigʻilib, avomga oʻtin toʻplashni buyurishdi; katta togʻdek oʻtin yigʻilib, yoqilganda olov shunday kengaydiki, katta uchqunlar sochardi. Faqihlar mushaflarni yaqinlashtirib Qurʼon oʻqishdi va tarjima sohibining otasi chiqargan duolar bilan birga shunday davom etishdi, oxiri olov sargʻayib qoldi va faqihlar kirib, ularni kiyimlarida koʻtarib olovga suvga va loyga kirganday kirishdi — qissa mashhur boʻldi. «Matlaʼ al-budur» sohibi: «Buni eshitganimda tinmay surishtirdim va u menda tavotur darajasiga yetdi; bu Allohning fazlidan — aziz kitobiga va islom ulamolariga ikrom yuzasidan — uzoq emas» deydi. Undan oldin tarjima sohibining risolalari va tafsiri borligini zikr qilgan; u «Matlaʼ al-budur» sohibi zamonida yashagan boʻlsa kerak. ash-Shavkoniy keyinroq uning oʻlim tarixiga voqif boʻlgan va u Loa yurtlarida, Banu-z-Zavvod deb ataladigan joyda dafn qilingan.«Матлаъ ал-будур» соҳиби уни таржима қилиб, туғилган ва вафот йилини келтирмаган, аммо ундан ғалати бир қисса айтган: Онис ва бошқа юртларнинг авом аҳлида шубҳа кўпайган эди — баъзи сафиҳларнинг Аллоҳ ижмў билан ҳаром қилган илон ва шу кабиларни ейишини кўриб, «Булар шубҳасиз ҳақ устида, бу каромат далил; уламоларимиздан бунга бас келадиган нарса чиқмаса, аҳли байт мазҳабидан қайтамиз» дейишарди. Бу иш уламога оғир тушиб, Мағриб, Онис ва Зимор фақиҳлари йиғилиб, авомга ўтин тўплашни буюришди; катта тоғдек ўтин йиғилиб, ёқилганда олов шундай кенгайдики, катта учқунлар сочарди. Фақиҳлар мушафларни яқинлаштириб Қуръон ўқишди ва таржима соҳибининг отаси чиқарган дуолар билан бирга шундай давом этишди, охири олов сарғайиб қолди ва фақиҳлар кириб, уларни кийимларида кўтариб оловга сувга ва лойга киргандай киришди — қисса машҳур бўлди. «Матлаъ ал-будур» соҳиби: «Буни эшитганимда тинмай суриштирдим ва у менда тавотур даражасига етди; бу Аллоҳнинг фазлидан — азиз китобига ва ислом уламоларига икром юзасидан — узоқ эмас» дейди. Ундан олдин таржима соҳибининг рисолалари ва тафсири борлигини зикр қилган; у «Матлаъ ал-будур» соҳиби замонида яшаган бўлса керак. аш-Шавконий кейинроқ унинг ўлим тарихига воқиф бўлган ва у Лоа юртларида, Бану-з-Заввод деб аталадиган жойда дафн қилинган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 199Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 199