Muhammad ibn Abdulloh ibn al-Imom Sharafuddin ibn Shamsuddin ibn al-Imom al-Mahdiy Ahmad ibn Yahyo

Mashhur, mahoratli shoir; sheʼrining koʻpi gʻoyat nozik va ravon muvashshahlar boʻlib, odamlar ularga moyil. Sheʼr devonini Sayyid Iso ibn Lutfulloh ibn al-Mutahhar toʻplagan. Oʻsha devonda u haqda hikoya qilinishicha, u Sanʼoda Lutfulloh ibn al-Mutahhar xonadonida hamdamsiz turgan va bir choriga muhtoj boʻlib, Gʻazol ismli habash choʻri sotib olgan; bir kuni Ismoil ibn Lutfulloh hazillashib: «Ey sayyidim, bu choringiz yoshi oʻtganga oʻxshaydi, balki Habashada tuqqandir», degan. Qaytgach, undan Habashadan kichikligida chiqqanmi yo kattaligidami, tuqqanmi deb soʻragan; u xoʻjasiga bir oʻgʻil tugʻib berganini, u kishi habash musulmonlaridan, fozil faqih ekanini aytgan. Xoʻjasining mulkidan qanday chiqqanini, uni qanday sotganini soʻraganda: «U meni sotmagan; bir kuni bogʻidan uyiga yuborgan edi, qaroqchilar meni olib ketishdi, qutula olmadim va ular meni sotishdi», degan. Buni eshitib, koʻngli oʻzgarib, aqli shoshgan — unga harom boʻla turib yaqinlik qilishdan Allohdan qoʻrqib, baʼzi ulamoga shikoyat qilgan; u olim: «Uning soʻzini rost deb bilgan ekansan, undan tiyilish vojib», degan. Shunda u umidini uzib, ishqi ortib, taomdan yuz oʻgirgan; ayolga buni aytganida u shunday qattiq faryod qilganki, uydagilarni yigʻlatgan va motam tutgan; u esa u haqda «Alloh biladi, ey Gʻazol...» deb boshlanadigan muvashshah qasida aytgan. Soʻng Zabidga uning xabarini surishtirib odam yuborgan va unga: bu ayol xoʻjasidan qochib, murtad boʻlgani, keyin ikkinchi bor dor al-harbdan olingani aniqlangani xabar qilingan; shundan keyin u avvalgi holiga qaytib, undan bahramand boʻlgan va bu qissa uning varaʼini koʻrsatadi. Sayyid Iso uning vafotini bir ming oʻn oltinchi yil jumodul-ulo oyi deb belgilagan. Tarjima sohibi soʻfiylarga gʻoyat moyil edi va shu sababdan u bilan Imom al-Qosim ibn Muhammad oʻrtasida uzun sheʼriy bahs boʻlgan, u hozir ham odamlarning qoʻlida bor.Машҳур, маҳоратли шоир; шеърининг кўпи ғоят нозик ва равон мувашшаҳлар бўлиб, одамлар уларга мойил. Шеър девонини Саййид Исо ибн Лутфуллоҳ ибн ал-Мутаҳҳар тўплаган. Ўша девонда у ҳақда ҳикоя қилинишича, у Санъода Лутфуллоҳ ибн ал-Мутаҳҳар хонадонида ҳамдамсиз турган ва бир чорига муҳтож бўлиб, Ғазол исмли ҳабаш чўри сотиб олган; бир куни Исмоил ибн Лутфуллоҳ ҳазиллашиб: «Эй саййидим, бу чорингиз ёши ўтганга ўхшайди, балки Ҳабашада туққандир», деган. Қайтгач, ундан Ҳабашадан кичиклигида чиққанми ё катталигидами, туққанми деб сўраган; у хўжасига бир ўғил туғиб берганини, у киши ҳабаш мусулмонларидан, фозил фақиҳ эканини айтган. Хўжасининг мулкидан қандай чиққанини, уни қандай сотганини сўраганда: «У мени сотмаган; бир куни боғидан уйига юборган эди, қароқчилар мени олиб кетишди, қутула олмадим ва улар мени сотишди», деган. Буни эшитиб, кўнгли ўзгариб, ақли шошган — унга ҳаром бўла туриб яқинлик қилишдан Аллоҳдан қўрқиб, баъзи уламога шикоят қилган; у олим: «Унинг сўзини рост деб билган экансан, ундан тийилиш вожиб», деган. Шунда у умидини узиб, ишқи ортиб, таомдан юз ўгирган; аёлга буни айтганида у шундай қаттиқ фарёд қилганки, уйдагиларни йиғлатган ва мотам тутган; у эса у ҳақда «Аллоҳ билади, эй Ғазол...» деб бошланадиган мувашшаҳ қасида айтган. Сўнг Забидга унинг хабарини суриштириб одам юборган ва унга: бу аёл хўжасидан қочиб, муртад бўлгани, кейин иккинчи бор дор ал-ҳарбдан олингани аниқлангани хабар қилинган; шундан кейин у аввалги ҳолига қайтиб, ундан баҳраманд бўлган ва бу қисса унинг вараъини кўрсатади. Саййид Исо унинг вафотини бир минг ўн олтинчи йил жумодул-уло ойи деб белгилаган. Таржима соҳиби сўфийларга ғоят мойил эди ва шу сабабдан у билан Имом ал-Қосим ибн Муҳаммад ўртасида узун шеърий баҳс бўлган, у ҳозир ҳам одамларнинг қўлида бор.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 732Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 732