Muhammad ibn Abdurahmon ibn Umar ibn Ahmad al-Ijliy al-Qazviniy, Jaloluddin

«Talxis al-Miftoh» muallifi — uni as-Saʼd «al-Muxtasar» va «al-Mutavval» bilan sharhlagan va ulamodan bir jamoa ham sharh yozgan. 666-yilda tugʻilib, otasi va akasi bilan Rumda yashagan; ilm olib, fiqh oʻrgangan va yigirmaga toʻlmasidan Rumda qozilikka tayinlangan. Soʻng Damashqqa kelib uning ahlidan bir jamoadan eshitgan, fanlar bilan mashgʻul boʻlib usul, arab tili, maoniy va bayonni puxta egallagan. Fahmli, zakiy, fasih, notiq, bayoni chiroyli, muomalasi goʻzal edi. Akasi Damashq qoziligiga tayinlanganda unga noiblik qilgan, soʻng Ibn Sasroga; keyin an-Nosir uni chaqirib 724-yilda Shom qoziligini yuzma-yuz topshirgan. an-Nosir huzuriga juma kuni kelgan va yetib borgan zahoti uchrashib, sulton unga qalʼa jomeʼida xutba oʻqishni buyurgan — u bajargan va tugatgach sultonning qoʻlini oʻpib, safar ortidan kelganini va xutba buyuriladi deb oʻylamaganini uzr qilib aytgan; sulton unga tashakkur aytib qarzini soʻragan, oʻttiz ming deganda uni toʻlashga buyurgan. 727-yilda chaqirilib Misr diyorlari qoziligiga tayinlangan; saxiy, madh etilgan, yaxshilik va ehsoni koʻp edi va Misrdagi voliyligida qadri ulugʻaydi — sulton uning shafoatini rad qilmasdi. Oʻgʻillarining poraxoʻrlik va yosh-yalanglar bilan aralashuvda haddan oshishi uni Misr qozilikidan chetlatishga sabab boʻlgan va u Shom qoziligiga qaytgan. Sultonga uning haqida may ichadi va ana-mana qiladi degan ariza koʻtarilgan; sulton uni bir jamoa yozgan deb gumon qilgan, keyin kotibus-sirr diqqat bilan qarab, unda «Aloviddin al-Kunaviy» qof oʻrniga kof bilan yozilganini koʻrib, muallifi hindiy ekanini bilgan — tekshirishsa Damashqda yashaydigan, qozi bilan gap talashib qolgan kishi ekan, u arizani yolgʻondan uydirgan va tazirga buyurilgan. Jumodul-avvalning oʻrtasida vafot etgan.«Талхис ал-Мифтоҳ» муаллифи — уни ас-Саъд «ал-Мухтасар» ва «ал-Мутаввал» билан шарҳлаган ва уламодан бир жамоа ҳам шарҳ ёзган. 666-йилда туғилиб, отаси ва акаси билан Румда яшаган; илм олиб, фиқҳ ўрганган ва йигирмага тўлмасидан Румда қозиликка тайинланган. Сўнг Дамашққа келиб унинг аҳлидан бир жамоадан эшитган, фанлар билан машғул бўлиб усул, араб тили, маоний ва баённи пухта эгаллаган. Фаҳмли, закий, фасиҳ, нотиқ, баёни чиройли, муомаласи гўзал эди. Акаси Дамашқ қозилигига тайинланганда унга ноиблик қилган, сўнг Ибн Сасрога; кейин ан-Носир уни чақириб 724-йилда Шом қозилигини юзма-юз топширган. ан-Носир ҳузурига жума куни келган ва етиб борган заҳоти учрашиб, султон унга қалъа жомеъида хутба ўқишни буюрган — у бажарган ва тугатгач султоннинг қўлини ўпиб, сафар ортидан келганини ва хутба буюрилади деб ўйламаганини узр қилиб айтган; султон унга ташаккур айтиб қарзини сўраган, ўттиз минг деганда уни тўлашга буюрган. 727-йилда чақирилиб Миср диёрлари қозилигига тайинланган; сахий, мадҳ этилган, яхшилик ва эҳсони кўп эди ва Мисрдаги волийлигида қадри улуғайди — султон унинг шафоатини рад қилмасди. Ўғилларининг порахўрлик ва ёш-яланглар билан аралашувда ҳаддан ошиши уни Миср қозиликидан четлатишга сабаб бўлган ва у Шом қозилигига қайтган. Султонга унинг ҳақида май ичади ва ана-мана қилади деган ариза кўтарилган; султон уни бир жамоа ёзган деб гумон қилган, кейин котибус-сирр диққат билан қараб, унда «Аловиддин ал-Кунавий» қоф ўрнига коф билан ёзилганини кўриб, муаллифи ҳиндий эканини билган — текширишса Дамашқда яшайдиган, қози билан гап талашиб қолган киши экан, у аризани ёлғондан уйдирган ва тазирга буюрилган. Жумодул-аввалнинг ўртасида вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 183Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 183