Muhammad ibn Ahmad ibn Ali at-Taqiy al-Fosiy al-Makkiy
Muhaddis
Taqiyuddin, Abu at-Tayyib kunyali makkalik hasaniy; tarixchi, usul olimi va hadis hofizi. Asli Fosdan, tugʻilgani va vafoti Makkada. Yaman, Shom va Misrga bir necha bor kirdi. Bir muddat Makkada molikiylar qozisi boʻldi. Koʻzi xira edi, tasniflarini oʻziga yozib beradigan kishiga imlo qilar edi, 828-yili esa butunlay koʻr boʻldi. Maqriziy: «U ilm daryosi edi, Hijozda undan keyin uning oʻrnini bosadigani qolmadi», degan. Kitoblaridan: harflar tartibida tuzilgan sakkiz jildli «al-Iqd as-samin fi tarix al-balad al-amin», undan tanlangan «Shifo al-gʻarom bi-axbor al-balad al-harom», uning muxtasari «Tuhfat al-kirom» (yana «Ujolat al-qiro» deb ham nomlangan), muxtasarning muxtasari «Tahsil al-marom», «al-Muqniʼ min axbor al-muluk val-xulafo», Zahabiyning «Kitob an-nubalo»siga ikki jildlik zayl, siyratga oid ulkan bir jild «Simt al-javohir al-foxir», «Irshod an-nosik ilo maʼrifat al-manosik» va Damiriyning «Hayot al-hayavon»i muxtasari. U kitoblarini vaqf qilar ekan, ularning birortasi makkalikka ijaraga berilmasligini shart qilgan edi — natijada koʻpi oʻgʻirlanib, yoʻqolib ketdi.Тақиюддин, Абу ат-Таййиб куняли маккалик ҳасаний; тарихчи, усул олими ва ҳадис ҳофизи. Асли Фосдан, туғилгани ва вафоти Маккада. Яман, Шом ва Мисрга бир неча бор кирди. Бир муддат Маккада моликийлар қозиси бўлди. Кўзи хира эди, таснифларини ўзига ёзиб берадиган кишига имло қилар эди, 828-йили эса бутунлай кўр бўлди. Мақризий: «У илм дарёси эди, Ҳижозда ундан кейин унинг ўрнини босадигани қолмади», деган. Китобларидан: ҳарфлар тартибида тузилган саккиз жилдли «ал-Иқд ас-самин фи тарих ал-балад ал-амин», ундан танланган «Шифо ал-ғаром би-ахбор ал-балад ал-ҳаром», унинг мухтасари «Туҳфат ал-киром» (яна «Ужолат ал-қиро» деб ҳам номланган), мухтасарнинг мухтасари «Таҳсил ал-маром», «ал-Муқниъ мин ахбор ал-мулук вал-хулафо», Заҳабийнинг «Китоб ан-нубало»сига икки жилдлик зайл, сийратга оид улкан бир жилд «Симт ал-жавоҳир ал-фохир», «Иршод ан-носик ило маърифат ал-маносик» ва Дамирийнинг «Ҳаёт ал-ҳаявон»и мухтасари. У китобларини вақф қилар экан, уларнинг бирортаси маккаликка ижарага берилмаслигини шарт қилган эди — натижада кўпи ўғирланиб, йўқолиб кетди.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 5, b. 331Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 5, б. 331