Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Jorulloh Mashham, asli saʼdiy, tugʻilgan va oʻsgan yeri Sanʼo

Fiqhni alloma sayyid al-Husayn ibn Yahyo ad-Daylamiy, alloma faqih Saʼid ibn Ismoil ar-Rashidiy va alloma Ahmad ibn Muhammad al-Haroziyga oʻqidi; qolgan ilmlarni amakisi alloma Abdulloh ibn Muhammad Mashham, alloma sayyid Aliy ibn Abdulloh al-Jalol, alloma sayyid Ibrohim ibn Abdulqodir va alloma Abdulloh ibn Ismoil an-Nahmiyga oʻqidi; ash-Shavkoniyga faroiz, ar-Raziyning «Kofiya» sharhi, «Mugʻni-l-labib», «at-Tirmiziy» va «Sunan Abu Dovud»dan hamda boshqalardan oʻqidi. Nahv, sarf, mantiq, maoniy, bayon, usul, fiqh va hadisda yetuk boʻlib, qolgan fanlarda ishtirok etdi. Zehni toʻgʻri, fahmi yaxshi, zakosi yonib turadi, tasavvuri goʻzal, idroki oʻta kuchli — eng oz mashgʻulot bilan oʻzidan koʻproq mashgʻul boʻlgan kishi yeta olmaydigan narsaga koʻtariladi. Taqlidga suyanmaydi, dalillardan tarjih qilganiga amal qiladi. Mavlono imom al-Mansur billoh uni Sanʼo qozilaridan biri qilib tayinladi va u otasining oʻrnida odamlar orasida hukm qildi; odamlar dinidagi mustahkamligi va mushkul qazolarni tez hal qilishi uchun uni maqtab, unga ragʻbat qildi. Qazoga tayinlanishi 1210 yili boʻlsa kerak, soʻng 1211 yili hajr qilindi, keyin imom uni 1212 yili Rayma yurtlari qozisi qildi, keyin Hudayda qazosiga koʻchirdi va u hozir oʻsha yerda — Sanʼodan ajralganidan afsuslanib, shayxlaridan ilm talab qilishdan quruq qolganidan yonib turadi. Sanʼodan u tomonga koʻchishidan oldin ash-Shavkoniy bilan aloqasi koʻp boʻlib, ilmning turli sohalarida koʻp ilmiy bahslar oʻtardi; orada mustahkam doʻstlik va ortiqcha muhabbat bor va u yerdan xatlari goh ilmiy masalalar, goh adabiy mushoira bilan kelib turadi — jumladan ikki qofiyali qasidasi.Фиқҳни аллома саййид ал-Ҳусайн ибн Яҳё ад-Дайламий, аллома фақиҳ Саъид ибн Исмоил ар-Рашидий ва аллома Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Ҳарозийга ўқиди; қолган илмларни амакиси аллома Абдуллоҳ ибн Муҳаммад Машҳам, аллома саййид Алий ибн Абдуллоҳ ал-Жалол, аллома саййид Иброҳим ибн Абдулқодир ва аллома Абдуллоҳ ибн Исмоил ан-Наҳмийга ўқиди; аш-Шавконийга фароиз, ар-Разийнинг «Кофия» шарҳи, «Муғни-л-лабиб», «ат-Тирмизий» ва «Сунан Абу Довуд»дан ҳамда бошқалардан ўқиди. Наҳв, сарф, мантиқ, маоний, баён, усул, фиқҳ ва ҳадисда етук бўлиб, қолган фанларда иштирок этди. Зеҳни тўғри, фаҳми яхши, закоси ёниб туради, тасаввури гўзал, идроки ўта кучли — энг оз машғулот билан ўзидан кўпроқ машғул бўлган киши ета олмайдиган нарсага кўтарилади. Тақлидга суянмайди, далиллардан таржиҳ қилганига амал қилади. Мавлоно имом ал-Мансур биллоҳ уни Санъо қозиларидан бири қилиб тайинлади ва у отасининг ўрнида одамлар орасида ҳукм қилди; одамлар динидаги мустаҳкамлиги ва мушкул қазоларни тез ҳал қилиши учун уни мақтаб, унга рағбат қилди. Қазога тайинланиши 1210 йили бўлса керак, сўнг 1211 йили ҳажр қилинди, кейин имом уни 1212 йили Райма юртлари қозиси қилди, кейин Ҳудайда қазосига кўчирди ва у ҳозир ўша ерда — Санъодан ажралганидан афсусланиб, шайхларидан илм талаб қилишдан қуруқ қолганидан ёниб туради. Санъодан у томонга кўчишидан олдин аш-Шавконий билан алоқаси кўп бўлиб, илмнинг турли соҳаларида кўп илмий баҳслар ўтарди; орада мустаҳкам дўстлик ва ортиқча муҳаббат бор ва у ердан хатлари гоҳ илмий масалалар, гоҳ адабий мушоира билан келиб туради — жумладан икки қофияли қасидаси.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 116Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 116