Muhammad ibn Ahmad ibn Saʼd as-Sudiy, soʻng as-Sanʼoniy

Tugʻilgan, oʻsgan va yashagan yeri Sanʼo; juma kechasi, jumod al-oxira boshida tugʻilgan. Qurʼonni yodlab, soʻng talabining boshidan oxirigacha ash-Shavkoniyga mulozim boʻldi va unga nahvda «al-Mulha»ni, uning Bahraq va al-Fokihiy sharhlarini, «al-Qavoid» va sharhini, «al-Kofiya»ni va uning mufti sayyid, al-Xubaysiy, al-Jomiy hamda ar-Raziy sharhlarini, «Mugʻni-l-labib»ni; mantiqda «Iysogʻujiy»ni va qozi Zakariyo sharhini, as-Saʼdning «at-Tahzib»ini, ash-Sheroziy va al-Yazdiy sharhlarini; «ash-Shofiya»ni va shayx Lutfullohning «al-Manohil as-sofiya» sharhini; maoniy-bayondan al-Qazviniyning «at-Talxis»ini, as-Saʼdning «Muxtasar» sharhini va Lutfulloh hoshiyasini, as-Saʼdning «al-Mutavval»ini va ash-Sharif hamda ash-Shalabiy hoshiyalarini; usuldan Ibn Bahronning «al-Kofil»ini va Ibn Luqmon sharhini, Ibn al-Imomning «Gʻoyat as-suʼl»ini, sharhini va Saylon hoshiyasini, «Muxtasar al-Muntaho»ni, al-Azud sharhini va as-Saʼd hoshiyasini; «al-Kashshof»ni va as-Saʼd hoshiyasini, «an-Nuxba»ni va Ibn Hajar sharhini, «Odob al-bahs»ni, «Risolat al-vazʼ»ni, «al-Buxoriy», «Muslim», «Sunan Abu Dovud», «at-Tirmiziy», Ibn al-Qayyimning «al-Hadiy»sini, «Jomiʼ al-usul»ni, al-Amir al-Husaynning «ash-Shifo»sini, al-Hodiyning «al-Ahkom»ini va Molikning «al-Muvatto»sini oʻqidi; hozir uning «al-Muntaqo» sharhini, «ad-Durar» va uning «ad-Daroriy» sharhini va boshqa asarlarini oʻqimoqda. Fiqhni orif faqih Muhammad ibn Husayn al-Vaynoniyga «al-Azhor» va sharhidan, alloma Ahmad al-Haroziyga Ibn Muzaffarning «al-Bayon»idan oʻqidi. Sanab oʻtilgan barcha fanlarda yetuk boʻlib tengdoshlaridan oʻzib ketdi va Jomeʼ al-muqaddasda talabalarga dars berdi; hozir Sanʼo olimlarining aʼyonlaridan va talabalarga eng koʻp foyda beruvchilardan biri. Zehni oʻtkir, fahmi nozikliklarni tasavvur qilishga boʻysungan, fikri sogʻlom, idroki toʻla, aqli goʻzal; dalillardan tarjih qilganiga amal qiladi, taqlidni tashlagan, haqni sevadi va toʻgʻriga boʻysunadi. Fasohat, aql ogʻirligi, kuchli hujjat, toʻla malaka, munozaraga qodirlik, tez eslash va dalillarni usul qoidalariga goʻzal tatbiq qilish, ustiga himmat balandligi, nafs shijoati, iffat, qanoat va — ayniqsa dunyo ahlidan — chetlanish bor. Adabda qoʻli kuchli va toʻla ittiloi bor; ash-Shavkoniyga yozgan goʻzal nazmi va uning javobi keltiriladi.Туғилган, ўсган ва яшаган ери Санъо; жума кечаси, жумод ал-охира бошида туғилган. Қуръонни ёдлаб, сўнг талабининг бошидан охиригача аш-Шавконийга мулозим бўлди ва унга наҳвда «ал-Мулҳа»ни, унинг Баҳрақ ва ал-Фокиҳий шарҳларини, «ал-Қавоид» ва шарҳини, «ал-Кофия»ни ва унинг муфти саййид, ал-Хубайсий, ал-Жомий ҳамда ар-Разий шарҳларини, «Муғни-л-лабиб»ни; мантиқда «Ийсоғужий»ни ва қози Закариё шарҳини, ас-Саъднинг «ат-Таҳзиб»ини, аш-Шерозий ва ал-Яздий шарҳларини; «аш-Шофия»ни ва шайх Лутфуллоҳнинг «ал-Маноҳил ас-софия» шарҳини; маоний-баёндан ал-Қазвинийнинг «ат-Талхис»ини, ас-Саъднинг «Мухтасар» шарҳини ва Лутфуллоҳ ҳошиясини, ас-Саъднинг «ал-Мутаввал»ини ва аш-Шариф ҳамда аш-Шалабий ҳошияларини; усулдан Ибн Баҳроннинг «ал-Кофил»ини ва Ибн Луқмон шарҳини, Ибн ал-Имомнинг «Ғоят ас-суъл»ини, шарҳини ва Сайлон ҳошиясини, «Мухтасар ал-Мунтаҳо»ни, ал-Азуд шарҳини ва ас-Саъд ҳошиясини; «ал-Кашшоф»ни ва ас-Саъд ҳошиясини, «ан-Нухба»ни ва Ибн Ҳажар шарҳини, «Одоб ал-баҳс»ни, «Рисолат ал-вазъ»ни, «ал-Бухорий», «Муслим», «Сунан Абу Довуд», «ат-Тирмизий», Ибн ал-Қаййимнинг «ал-Ҳадий»сини, «Жомиъ ал-усул»ни, ал-Амир ал-Ҳусайннинг «аш-Шифо»сини, ал-Ҳодийнинг «ал-Аҳком»ини ва Моликнинг «ал-Муватто»сини ўқиди; ҳозир унинг «ал-Мунтақо» шарҳини, «ад-Дурар» ва унинг «ад-Дарорий» шарҳини ва бошқа асарларини ўқимоқда. Фиқҳни ориф фақиҳ Муҳаммад ибн Ҳусайн ал-Вайнонийга «ал-Азҳор» ва шарҳидан, аллома Аҳмад ал-Ҳарозийга Ибн Музаффарнинг «ал-Баён»идан ўқиди. Санаб ўтилган барча фанларда етук бўлиб тенгдошларидан ўзиб кетди ва Жомеъ ал-муқаддасда талабаларга дарс берди; ҳозир Санъо олимларининг аъёнларидан ва талабаларга энг кўп фойда берувчилардан бири. Зеҳни ўткир, фаҳми нозикликларни тасаввур қилишга бўйсунган, фикри соғлом, идроки тўла, ақли гўзал; далиллардан таржиҳ қилганига амал қилади, тақлидни ташлаган, ҳақни севади ва тўғрига бўйсунади. Фасоҳат, ақл оғирлиги, кучли ҳужжат, тўла малака, мунозарага қодирлик, тез эслаш ва далилларни усул қоидаларига гўзал татбиқ қилиш, устига ҳиммат баландлиги, нафс шижоати, иффат, қаноат ва — айниқса дунё аҳлидан — четланиш бор. Адабда қўли кучли ва тўла иттилои бор; аш-Шавконийга ёзган гўзал назми ва унинг жавоби келтирилади.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 103Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 103