Muhammad ibn Ahmad ibn Sulaymon ibn Yaʼqub ibn Aliy ibn Salama ibn Asokir ibn Husayn ibn Qosim ibn Muhammad ibn Jaʼfar, al-Jalol Abu-l-Maoʼtiy ad-Dimashqiy ash-Shofiʼiy, Ibn Xatib Doriyo nomi bilan mashhur

Chorshanba kechasi, rabiʼ ul-avvalning uchinchisida tugʻilib, fiqh, arab tili, lugʻat va adabning qolgan fanlari bilan mashgʻul boʻldi, aqliyotda ham ishtirok etdi va lugʻatni koʻp yodda tutardi. Zehnining koʻpligi bilan shu qadar mashhur boʻldiki, botilni haq, haqni botil qilib tasvirlashga qodir edi; kattalar bilan bir turdagi ohangdor kalomni ishlatib oʻynardi — mufradlari tushunilar, tarkiblari esa maʼnosiz boʻlib, bir ilmdan boshqasiga oʻtgani uchun eshituvchi hayron qolar va u barcha ilmlarni ketma-ket keltirdi deb oʻylardi. Qilganlaridan biri: qozi Burhonuddin ibn Jamoʼa bilan oʻynamoqchi boʻlib, Bani Umayya masjidining «al-Gʻazoliya» deb tanilgan bir yonini sotish haqida hujjat yozdi, kalomni oʻz qoidasida ishlatib chegaralarni zikr qildi va «al-Gʻazoliya» soʻzini keyin tuzatib, qozini Jomeʼ al-Umaviydan bir parchani sotishga izn berdi deb sharmanda qilish maqsadiga yetish uchun oʻzgacha yozdi; qozi hiylasini sezib unga zarba bermoqchi boʻlganda Qohiraga qochdi. Umuman unda mazax va hazil gʻolib edi, adab fanlarida oldingiligi bilan birga; oʻz vaqtida hech qarshiliksiz Shom shoiri boʻlib qoldi va umrining oxirida tasavvuf hamda iffatda eng yaxshi yoʻlni tutdi. Tasniflari koʻp: harflar boʻyicha tartiblangan «al-Imtoʼ bi-l-itboʼ», «al-Imdod fi-l-azdod», «Mahbub al-qulub», Qurʼonning shoz qiroatlarini zikr qilgan «Maloz ash-shavoz», lugʻatdagi kun va oy nomlarini zikr qilgan «Turaf al-lison bi-zurf az-zamon», harflar boʻyicha lugʻat kitobi va nodirlar hamda nuktalar haqidagi xotima, Paygʻambardan rivoyat qilgan sahobalarni va har birining rivoyati sonini zikr qilgan uch yuz baytcha urjuza, sahobalardan oʻlgan joyi maʼlumlarini bayon qilgan «Tahsil al-adavot bi-tafsil al-vafayot», «Matolib al-matolib fi maʼrifat taʼlim al-ulum», «innamal-aʼmolu bin-niyyot» hadisi haqidagi «Nihoyat al-umniyot» va Ibn Molik «Alfiya»siga «Tarh al-xasosa sharh al-Xulosa». al-Majd al-Lugʻaviyga quda boʻlib unga mulozim boʻldi va u bilan birga bir jamoadan eshitdi; kattalarni madh qildi va sheʼrlari bor. Umrining oxirida Qohirada turdi va rabiʼ ul-avval oyida vafot etdi.Чоршанба кечаси, рабиъ ул-аввалнинг учинчисида туғилиб, фиқҳ, араб тили, луғат ва адабнинг қолган фанлари билан машғул бўлди, ақлиётда ҳам иштирок этди ва луғатни кўп ёдда тутарди. Зеҳнининг кўплиги билан шу қадар машҳур бўлдики, ботилни ҳақ, ҳақни ботил қилиб тасвирлашга қодир эди; катталар билан бир турдаги оҳангдор каломни ишлатиб ўйнарди — муфрадлари тушунилар, таркиблари эса маъносиз бўлиб, бир илмдан бошқасига ўтгани учун эшитувчи ҳайрон қолар ва у барча илмларни кетма-кет келтирди деб ўйларди. Қилганларидан бири: қози Бурҳонуддин ибн Жамўа билан ўйнамоқчи бўлиб, Бани Умайя масжидининг «ал-Ғазолия» деб танилган бир ёнини сотиш ҳақида ҳужжат ёзди, каломни ўз қоидасида ишлатиб чегараларни зикр қилди ва «ал-Ғазолия» сўзини кейин тузатиб, қозини Жомеъ ал-Умавийдан бир парчани сотишга изн берди деб шарманда қилиш мақсадига етиш учун ўзгача ёзди; қози ҳийласини сезиб унга зарба бермоқчи бўлганда Қоҳирага қочди. Умуман унда мазах ва ҳазил ғолиб эди, адаб фанларида олдингилиги билан бирга; ўз вақтида ҳеч қаршиликсиз Шом шоири бўлиб қолди ва умрининг охирида тасаввуф ҳамда иффатда энг яхши йўлни тутди. Таснифлари кўп: ҳарфлар бўйича тартибланган «ал-Имтў би-л-итбў», «ал-Имдод фи-л-аздод», «Маҳбуб ал-қулуб», Қуръоннинг шоз қироатларини зикр қилган «Малоз аш-шавоз», луғатдаги кун ва ой номларини зикр қилган «Тураф ал-лисон би-зурф аз-замон», ҳарфлар бўйича луғат китоби ва нодирлар ҳамда нукталар ҳақидаги хотима, Пайғамбардан ривоят қилган саҳобаларни ва ҳар бирининг ривояти сонини зикр қилган уч юз байтча уржуза, саҳобалардан ўлган жойи маълумларини баён қилган «Таҳсил ал-адавот би-тафсил ал-вафаёт», «Матолиб ал-матолиб фи маърифат таълим ал-улум», «иннамал-аъмолу бин-нийёт» ҳадиси ҳақидаги «Ниҳоят ал-умниёт» ва Ибн Молик «Алфия»сига «Тарҳ ал-хасоса шарҳ ал-Хулоса». ал-Мажд ал-Луғавийга қуда бўлиб унга мулозим бўлди ва у билан бирга бир жамоадан эшитди; катталарни мадҳ қилди ва шеърлари бор. Умрининг охирида Қоҳирада турди ва рабиъ ул-аввал ойида вафот этди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 106Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 106