Muhammad ibn al-Hasan ibn Ali al-Omiliy al-Hurr
Muhaddis
«al-Hurr» laqabi bilan tanilgan imomiy faqih va tarixchi. Livandagi Jabal Omilga qarashli Mashgʻar qishlogʻida tugʻilgan, Jubaʼga, undan Iroqqa koʻchgan va Xurosondagi Tusga borib, oʻsha yerda yashab, vafot etgan. Tasniflaridan: «Amal al-omil fi zikri ulamo Jabal Omil» (birinchi qismi bosilgan; ikkinchisi «Tazkirat al-mutabahhirin fi tarjamat soir al-ulamo al-mutaaxxirin» deb nomlangan va hanuz qoʻlyozma), «al-Javohir as-saniya fil-ahodis al-qudsiya», qisqacha «al-Vasoil» deb ataladigan «Tafsil vasoil ash-shia ilo tahsil masoil ash-shariʼa», uch juzli «Hidoyat al-umma ilo ahkom al-aimma», «al-Fusul al-muhimma fi usul al-aimma» va turli mavzulardagi «Risolalar». Koʻp sheʼr aytardi; Najafda saqlanadigan, oʻz qoʻli bilan yozilgan «Devon»ida yigirma mingga yaqin bayt bor. Xonsariy («Ravdot al-jannot»da) uning asarlarini sanab boʻlgach: «Tasniflari koʻp boʻlsa-da, ular tahqiqdan xoli, tahzib, tanqih va tahrirga muhtoj», degan.«ал-Ҳурр» лақаби билан танилган имомий фақиҳ ва тарихчи. Ливандаги Жабал Омилга қарашли Машғар қишлоғида туғилган, Жубаъга, ундан Ироққа кўчган ва Хуросондаги Тусга бориб, ўша ерда яшаб, вафот этган. Таснифларидан: «Амал ал-омил фи зикри уламо Жабал Омил» (биринчи қисми босилган; иккинчиси «Тазкират ал-мутабаҳҳирин фи таржамат соир ал-уламо ал-мутааххирин» деб номланган ва ҳануз қўлёзма), «ал-Жавоҳир ас-сания фил-аҳодис ал-қудсия», қисқача «ал-Васоил» деб аталадиган «Тафсил васоил аш-шиа ило таҳсил масоил аш-шариъа», уч жузли «Ҳидоят ал-умма ило аҳком ал-аимма», «ал-Фусул ал-муҳимма фи усул ал-аимма» ва турли мавзулардаги «Рисолалар». Кўп шеър айтарди; Нажафда сақланадиган, ўз қўли билан ёзилган «Девон»ида йигирма мингга яқин байт бор. Хонсарий («Равдот ал-жаннот»да) унинг асарларини санаб бўлгач: «Таснифлари кўп бўлса-да, улар таҳқиқдан холи, таҳзиб, танқиҳ ва таҳрирга муҳтож», деган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 6, b. 90Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 6, б. 90