Muhammad ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdulloh ash-Shavkoniy, soʻng as-Sanʼoniy — shu kitobning muallifi

Nasabining Odam alayhissalomgacha boʻlgan toʻlasi otasi tarjimasida oʻtgan. Otasining xati bilan topilganiga koʻra, 1173-yil zulqaʼdasining yigirma sakkizinchi, dushanba kuni tush paytida salaflarining maskani Hijrat Shavkonda tugʻilgan — otasi oʻshanda Sanʼoga koʻchib oʻrnashgan edi, ammo kuz kunlarida eski vataniga chiqqan va u shu yerda tugʻilgan. Sanʼoda voyaga yetib, Qurʼonni bir jamoa muallimga oʻqigan va faqih Hasan ibn Abdulloh al-Habalga xatm qilgan, Sanʼodagi Qurʼon shayxlaridan bir jamoaga tajvid bilan oʻqigan. Soʻng Imom al-Mahdiyning «al-Azhor»ini, al-Usayfiriyning faroiz muxtasarini, al-Haririyning «al-Mulha»sini, Ibn al-Hojibning «al-Kofiya» va «ash-Shofiya»sini, at-Taftazoniyning «at-Tahzib»ini, al-Qazviniyning «at-Talxis»ini, Ibn al-Imomning «al-Gʻoya»sini, Ibn al-Hojibning «Muxtasar al-Muntaho»sidan bir qismini, al-Jazariy manzumasini, aruzda al-Jazzoz manzumasini, al-Azudning «Odob al-bahs» va «Risolat al-vazʼ»ini yod olgan — bularning bir qismini talabni boshlashdan oldin, bir qismini keyin. Talabga kirishishdan oldin, hali maktabda ekanidan tarix kitoblari va adab majmualarini koʻp mutolaa qilardi. Soʻng talabga kirishib, otasiga «Sharh al-Azhor»ni va an-Nozariyning al-Usayfiriy muxtasariga sharhini oʻqigan; «Sharh al-Azhor»ni yana sayyid alloma Abdurahmon ibn Qosim al-Madaniyga, alloma Ahmad ibn Omir al-Hadoiyga va alloma Ahmad ibn Muhammad al-Harroziyga oʻqigan — fiqhda al-Harroziydan foyda olib, u orqali yetishgan va unga oʻn uch yilcha mulozim boʻlib, «Sharh al-Azhor» va hoshiyalarini qayta-qayta oʻqigan, unga Ibn Muzaffarning «al-Bayon»ini va «Sharh an-Nozariy» hamda hoshiyalarini ham oʻqigan. Furuʼni oʻqigan kunlarida nahvga kirishib, «al-Mulha»ni va sharhini sayyid alloma Ismoil ibn al-Hasan ibn Ahmad ibn al-Husayn ibn al-Imom al-Qosim ibn Muhammadga, «Qavoid al-iʼrob»ni, al-Azhariy sharhini va hoshiyalarni alloma Abdulloh ibn Ismoil an-Nahmiyga oʻqigan; as-Sayyid al-Muftiyning «al-Kofiya» sharhini alloma al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniy va alloma Abdulloh ibn Ismoil an-Nahmiyga boshidan oxirigacha ikkalasiga alohida-alohida oʻqigan; al-Xubaysiyning «al-Kofiya» sharhini va hoshiyalarini ham ikkovi bilan toʻliq oʻqigan, «Sharh al-Jomiy»ni boshidan oxirigacha oʻqigan, ar-Raziyning «al-Kofiya» sharhini al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniyga — ozgina qismi qolgan — va Lutfulloh al-Gʻiyosning «ash-Shofiya» sharhini unga toʻliq oʻqigan; qozi Zakariyoning «Sharh Iysogʻujiy»sini Abdulloh ibn Ismoil an-Nahmiyga toʻliq, ash-Sheroziy va al-Yazdiyning «at-Tahzib» sharhlarini al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniyga ikkovini boshidan oxirigacha, al-Qutbning «ash-Shamsiya» sharhi va ash-Sharifning hoshiyasini alloma al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiyga — bir qismi bilan cheklanib — oʻqigan; as-Saʼdning «at-Talxis» muxtasar sharhini va Lutfulloh al-Gʻiyos hoshiyasini al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniyga toʻliq — muqaddimaning bir qismidan boshqasini — va u qismni alloma Ali ibn Hodiy Arhabga oʻqigan; as-Saʼd at-Taftazoniyning «al-Mutavval»ini hamda ash-Shalabiy va ash-Sharif hoshiyalarini ham — «al-Mutavval»ning va ash-Shalabiy hoshiyasining barchasini. Matn shu yerda uzilib qoladi.Насабининг Одам алайҳиссаломгача бўлган тўласи отаси таржимасида ўтган. Отасининг хати билан топилганига кўра, 1173-йил зулқаъдасининг йигирма саккизинчи, душанба куни туш пайтида салафларининг маскани Ҳижрат Шавконда туғилган — отаси ўшанда Санъога кўчиб ўрнашган эди, аммо куз кунларида эски ватанига чиққан ва у шу ерда туғилган. Санъода вояга етиб, Қуръонни бир жамоа муаллимга ўқиган ва фақиҳ Ҳасан ибн Абдуллоҳ ал-Ҳабалга хатм қилган, Санъодаги Қуръон шайхларидан бир жамоага тажвид билан ўқиган. Сўнг Имом ал-Маҳдийнинг «ал-Азҳор»ини, ал-Усайфирийнинг фароиз мухтасарини, ал-Ҳаририйнинг «ал-Мулҳа»сини, Ибн ал-Ҳожибнинг «ал-Кофия» ва «аш-Шофия»сини, ат-Тафтазонийнинг «ат-Таҳзиб»ини, ал-Қазвинийнинг «ат-Талхис»ини, Ибн ал-Имомнинг «ал-Ғоя»сини, Ибн ал-Ҳожибнинг «Мухтасар ал-Мунтаҳо»сидан бир қисмини, ал-Жазарий манзумасини, арузда ал-Жаззоз манзумасини, ал-Азуднинг «Одоб ал-баҳс» ва «Рисолат ал-вазъ»ини ёд олган — буларнинг бир қисмини талабни бошлашдан олдин, бир қисмини кейин. Талабга киришишдан олдин, ҳали мактабда эканидан тарих китоблари ва адаб мажмуаларини кўп мутолаа қиларди. Сўнг талабга киришиб, отасига «Шарҳ ал-Азҳор»ни ва ан-Нозарийнинг ал-Усайфирий мухтасарига шарҳини ўқиган; «Шарҳ ал-Азҳор»ни яна саййид аллома Абдураҳмон ибн Қосим ал-Маданийга, аллома Аҳмад ибн Омир ал-Ҳадоийга ва аллома Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Ҳаррозийга ўқиган — фиқҳда ал-Ҳаррозийдан фойда олиб, у орқали етишган ва унга ўн уч йилча мулозим бўлиб, «Шарҳ ал-Азҳор» ва ҳошияларини қайта-қайта ўқиган, унга Ибн Музаффарнинг «ал-Баён»ини ва «Шарҳ ан-Нозарий» ҳамда ҳошияларини ҳам ўқиган. Фуруъни ўқиган кунларида наҳвга киришиб, «ал-Мулҳа»ни ва шарҳини саййид аллома Исмоил ибн ал-Ҳасан ибн Аҳмад ибн ал-Ҳусайн ибн ал-Имом ал-Қосим ибн Муҳаммадга, «Қавоид ал-иъроб»ни, ал-Азҳарий шарҳини ва ҳошияларни аллома Абдуллоҳ ибн Исмоил ан-Наҳмийга ўқиган; ас-Саййид ал-Муфтийнинг «ал-Кофия» шарҳини аллома ал-Қосим ибн Яҳё ал-Хавлоний ва аллома Абдуллоҳ ибн Исмоил ан-Наҳмийга бошидан охиригача иккаласига алоҳида-алоҳида ўқиган; ал-Хубайсийнинг «ал-Кофия» шарҳини ва ҳошияларини ҳам иккови билан тўлиқ ўқиган, «Шарҳ ал-Жомий»ни бошидан охиригача ўқиган, ар-Разийнинг «ал-Кофия» шарҳини ал-Қосим ибн Яҳё ал-Хавлонийга — озгина қисми қолган — ва Лутфуллоҳ ал-Ғиёснинг «аш-Шофия» шарҳини унга тўлиқ ўқиган; қози Закариёнинг «Шарҳ Ийсоғужий»сини Абдуллоҳ ибн Исмоил ан-Наҳмийга тўлиқ, аш-Шерозий ва ал-Яздийнинг «ат-Таҳзиб» шарҳларини ал-Қосим ибн Яҳё ал-Хавлонийга икковини бошидан охиригача, ал-Қутбнинг «аш-Шамсия» шарҳи ва аш-Шарифнинг ҳошиясини аллома ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибийга — бир қисми билан чекланиб — ўқиган; ас-Саъднинг «ат-Талхис» мухтасар шарҳини ва Лутфуллоҳ ал-Ғиёс ҳошиясини ал-Қосим ибн Яҳё ал-Хавлонийга тўлиқ — муқаддиманинг бир қисмидан бошқасини — ва у қисмни аллома Али ибн Ҳодий Арҳабга ўқиган; ас-Саъд ат-Тафтазонийнинг «ал-Мутаввал»ини ҳамда аш-Шалабий ва аш-Шариф ҳошияларини ҳам — «ал-Мутаввал»нинг ва аш-Шалабий ҳошиясининг барчасини. Матн шу ерда узилиб қолади.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 214Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 214