Muhammad ibn Aliy ibn Abdulvohid al-Ansoriy ad-Dimashqiy, Ibn az-Zamlakoniy, Kamoluddin

Olti yuz oltmish yettinchi yil shavvol oyida tugʻilgan; al-Muslim ibn Allon, Ibn al-Vositiy, Ibn al-Qavvos va boshqalardan eshitgan; hadisni oʻzi talab qilgan; oʻqishi fasih va tez, matnlardan xabardor edi; fiqhni shayx Tojuddin ibn al-Firkohdan oʻqigan, arab tilini Badruddin ibn Molikdan olgan. Al-Udfuviy: «U fatvo, dars, majlislarda oldinga chiqqanlardan va munozarada murojaat qilinadiganlardan; tabiati zukko, zehni oʻtkir, iborasi fasih edi», deydi. Az-Zahabiy uni «asrning olimi va shofiʼiylarning kattasi» deb atagan va: «Mazhabni va uning usulini yaxshi bilardi, arab tilida kuchli, zukko, farosatli, tabiatan faqih, nazm va nasrda qoʻli oq edi», degan; zukkoligi maqolga aylangan. Yigirma nechchi yoshida fatvo bergan; zamonaning ulamolarining koʻpi uning qoʻlida yetishib chiqqan va ular oʻzining nafsi karamida, himmati balandligida hamda yeyish-ichishi va kiyimidagi koʻrkamligida undan boshqasini koʻrmaganlar. Ibn Taymiyaga taloq masalasida raddiya risola, ziyorat masalasida yana bir raddiya yozgan; «al-Minhoj»ga taʼliq bitgan; darslarini Imom al-Haramaynning «Nihoya»sida oʻtar edi. Insho devoniga kirib, majlisda imzo qoʻygan; bemorxona nozirligini, madrasalarda mudarrislikni, devon nozirligini, bayt al-mol vakilligini va xazina nozirligini olgan. Ibn Kasir: «Mazhabning dars, fatvo va munozaradagi raisligi unga yetdi; oʻt kabi zehni, uyqusidan qoldirgan tahsili, latif iborasi va aʼlo soʻzlari bilan tengdoshlaridan oshdi; odamlardan hech kim undan chiroyliroq dars berganini eshitmagan; men uning iborasidan, taqriri yaxshiligidan, zehni sogʻligidan va tabiati kuchidan shirinrogʻini eshitmadim», deydi. Soʻng Halab qoziligiga tayinlanib, an-Nosir uni Damashq qoziligiga qoʻyish uchun choparlik bilan chaqirtirganda Qohiraga yoʻl olgan va yoʻlda vafot etgan; aytishlaricha, zaharlanib oʻlgan. Rivoyat qilinishicha, kasal boʻlganida: «Men oʻlaman, Halab qoziligidan keyin menga hech narsa berilmaydi, chunki menda bir shayx bor edi, u meni xilvatga kiritib, uch kun roʻza tutishni va iftorni suv hamda sut bilan qilishni buyurgan edi; uchinchi kuni shaʼbonning oʻrtasiga toʻgʻri keldi va namozda turib menga koʻrsatildiki, osmon bilan yer orasida ulkan bir gumbaz, tashqarisida zinalar bor; men koʻtarildim va bir zinada „xazina nozirligi“, boshqasida „vakillik“, boshqasida „falon madrasa“, oxirgi zinada esa „Halab qoziligi“ deb yozilganini koʻrdim; oʻzimga kelganimda shayx menga: gumbaz — dunyo, zinalar — martabalar, koʻrganingning hammasiga erishasan, dedi — shunday ham boʻldi», degan. Vafoti ramazon oyining oʻn oltinchi kuni boʻlib, Qarofada Imom Shofiʼiyning yaqiniga dafn qilingan.Олти юз олтмиш еттинчи йил шаввол ойида туғилган; ал-Муслим ибн Аллон, Ибн ал-Воситий, Ибн ал-Қаввос ва бошқалардан эшитган; ҳадисни ўзи талаб қилган; ўқиши фасиҳ ва тез, матнлардан хабардор эди; фиқҳни шайх Тожуддин ибн ал-Фиркоҳдан ўқиган, араб тилини Бадруддин ибн Моликдан олган. Ал-Удфувий: «У фатво, дарс, мажлисларда олдинга чиққанлардан ва мунозарада мурожаат қилинадиганлардан; табиати зукко, зеҳни ўткир, ибораси фасиҳ эди», дейди. Аз-Заҳабий уни «асрнинг олими ва шофиъийларнинг каттаси» деб атаган ва: «Мазҳабни ва унинг усулини яхши биларди, араб тилида кучли, зукко, фаросатли, табиатан фақиҳ, назм ва насрда қўли оқ эди», деган; зукколиги мақолга айланган. Йигирма неччи ёшида фатво берган; замонанинг уламоларининг кўпи унинг қўлида етишиб чиққан ва улар ўзининг нафси карамида, ҳиммати баландлигида ҳамда ейиш-ичиши ва кийимидаги кўркамлигида ундан бошқасини кўрмаганлар. Ибн Таймияга талоқ масаласида раддия рисола, зиёрат масаласида яна бир раддия ёзган; «ал-Минҳож»га таълиқ битган; дарсларини Имом ал-Ҳарамайннинг «Ниҳоя»сида ўтар эди. Иншо девонига кириб, мажлисда имзо қўйган; беморхона нозирлигини, мадрасаларда мударрисликни, девон нозирлигини, байт ал-мол вакиллигини ва хазина нозирлигини олган. Ибн Касир: «Мазҳабнинг дарс, фатво ва мунозарадаги раислиги унга етди; ўт каби зеҳни, уйқусидан қолдирган таҳсили, латиф ибораси ва аъло сўзлари билан тенгдошларидан ошди; одамлардан ҳеч ким ундан чиройлироқ дарс берганини эшитмаган; мен унинг иборасидан, тақрири яхшилигидан, зеҳни соғлигидан ва табиати кучидан ширинроғини эшитмадим», дейди. Сўнг Ҳалаб қозилигига тайинланиб, ан-Носир уни Дамашқ қозилигига қўйиш учун чопарлик билан чақиртирганда Қоҳирага йўл олган ва йўлда вафот этган; айтишларича, заҳарланиб ўлган. Ривоят қилинишича, касал бўлганида: «Мен ўламан, Ҳалаб қозилигидан кейин менга ҳеч нарса берилмайди, чунки менда бир шайх бор эди, у мени хилватга киритиб, уч кун рўза тутишни ва ифторни сув ҳамда сут билан қилишни буюрган эди; учинчи куни шаъбоннинг ўртасига тўғри келди ва намозда туриб менга кўрсатилдики, осмон билан ер орасида улкан бир гумбаз, ташқарисида зиналар бор; мен кўтарилдим ва бир зинада „хазина нозирлиги“, бошқасида „вакиллик“, бошқасида „фалон мадраса“, охирги зинада эса „Ҳалаб қозилиги“ деб ёзилганини кўрдим; ўзимга келганимда шайх менга: гумбаз — дунё, зиналар — мартабалар, кўрганингнинг ҳаммасига эришасан, деди — шундай ҳам бўлди», деган. Вафоти рамазон ойининг ўн олтинчи куни бўлиб, Қарофада Имом Шофиъийнинг яқинига дафн қилинган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 750Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 750