Muhammad ibn Aliy ibn Aybak as-Sarujiy, Abu Abdulloh al-Hofiz

Abu Homid deb ham aytilgan. Yetti yuz oʻn toʻrtinchi yilda tugʻilgan; rivoyatga eʼtibor berib, Misr va Shom muhaddislaridan — ad-Dabbusiy, Ibn al-Misriy, an-Najibning ashoblari, Ibn Abduddoim va Ibn Sayyid an-Nosdan koʻp eshitgan; yodlashda gʻoyaga yetgunicha mohir boʻlgan; yozishi va oʻqishi tez, diyonatli va zarif edi; sanoqsiz koʻp yozgan va at-Tabaroniyning «al-Muʼjam al-kabir»i hamda Abu Nuaymning Muslim ustidagi «Mustaxraj»i kabi uzun kitoblarni oʻqigan. Al-Mizziy, al-Birzoliy, az-Zahabiy va Ibn Hajar uni hofiz deb vasf qilishgan. As-Safadiy: «Ibn Sayyid an-Nosdan keyin undan tezroq va fasihroq oʻqiydiganini koʻrmadim; odamlarning tarjimalari, vafotlari, asrlari va asarlaridan nima soʻrasam, yodida topdim — undan hech narsa gʻoyib emas edi», deydi. «As-Siqot»ni toʻplashga kirishib, bir qismini yozgan; tugallanganida yigirma jilddan oshardi. Oʻzi uchun yuzta mutaboyin hadis taxrij qilib, unda yaxshi ish qilgan — az-Zahabiy: «Undan shularning toʻqsontasini eshitdik», degan. As-Safadiy yana: «Bular bilan birga unda adiblarning didi, shoirlarning fahmi va zariflarning yengil ruhi bor edi; eski va yangi sheʼrdan koʻp narsani yodida tutardi», deydi. Xullas, u hofizlar zumrasidan sanaladi va ash-Shavkoniy: agar yoshi ulgʻayganida zamonaning ajoyiboti boʻlardi, deydi; u oʻttiz yoshida vafot etgan.Абу Ҳомид деб ҳам айтилган. Етти юз ўн тўртинчи йилда туғилган; ривоятга эътибор бериб, Миср ва Шом муҳаддисларидан — ад-Даббусий, Ибн ал-Мисрий, ан-Нажибнинг ашоблари, Ибн Абдуддоим ва Ибн Саййид ан-Носдан кўп эшитган; ёдлашда ғояга етгунича моҳир бўлган; ёзиши ва ўқиши тез, диёнатли ва зариф эди; саноқсиз кўп ёзган ва ат-Табаронийнинг «ал-Муъжам ал-кабир»и ҳамда Абу Нуаймнинг Муслим устидаги «Мустахраж»и каби узун китобларни ўқиган. Ал-Миззий, ал-Бирзолий, аз-Заҳабий ва Ибн Ҳажар уни ҳофиз деб васф қилишган. Ас-Сафадий: «Ибн Саййид ан-Носдан кейин ундан тезроқ ва фасиҳроқ ўқийдиганини кўрмадим; одамларнинг таржималари, вафотлари, асрлари ва асарларидан нима сўрасам, ёдида топдим — ундан ҳеч нарса ғойиб эмас эди», дейди. «Ас-Сиқот»ни тўплашга киришиб, бир қисмини ёзган; тугалланганида йигирма жилддан ошарди. Ўзи учун юзта мутабойин ҳадис тахриж қилиб, унда яхши иш қилган — аз-Заҳабий: «Ундан шуларнинг тўқсонтасини эшитдик», деган. Ас-Сафадий яна: «Булар билан бирга унда адибларнинг диди, шоирларнинг фаҳми ва зарифларнинг енгил руҳи бор эди; эски ва янги шеърдан кўп нарсани ёдида тутарди», дейди. Хуллас, у ҳофизлар зумрасидан саналади ва аш-Шавконий: агар ёши улғайганида замонанинг ажойиботи бўларди, дейди; у ўттиз ёшида вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 746Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 746