Muhammad ibn Bashir ibn Umar al-Ibrohimiy

Jazoirlik mujohid va yirik olimlardan; Jazoir musulmon ulamolari jamiyatiga rais etib saylangan. Qustantiniya tumanlaridan Setif (Istif) doirasidagi, Avlod Ibrohim bilan mashhur Rigʻa qabilasida tugʻilib voyaga yetgan. 1911-yili Mashriqqa qilgan safarida fiqh va adab oʻrgandi: 1917-yilgacha Madinada, taxminan 1921-yilgacha Damashqda turdi. Jazoirga qaytganida doʻsti Ibn Bodis (Abdulhamid ibn Muhammad)ning harakati jonlangan va uning mingga yaqin shogirdi bor edi; 1931-yili Ulamolar jamiyatini tuzdilar, unga Ibn Bodis raislik qildi, Ibrohimiy esa noibi boʻldi. 1940-yili u Vahron sahrosiga surgun qilindi; qamoqqa yetib borganidan bir hafta oʻtib Ibn Bodis vafot etdi va jamiyat kishilari Ibrohimiyni raislikka saylashga qaror qildilar. U 1940–43-yillarda Aflu lagerida qoldi, soʻng ozod etildi. Bir yil ichida 73 maktab, aniqrogʻi maktabxona ochdi; maqsad arab tilini yoyish edi va buni bosqinchi hokimiyat aralashuvidan saqlanish uchun Qurʼoni karimni yod qildirish yoʻli bilan amalga oshirdi. Jazoirliklar maktab qurishga shu qadar oshiqdilarki, ular 400 dan oshdi. 1945-yili harbiy qamoqqa tashlandi va qiynoqqa solindi; ozod etilgach, maktab va klublar ochish ishini yangilash uchun Jazoir boʻylab safarlar qildi. Soʻng 1952-yili Qohiraga oʻrnashdi; 1954-yili Buyuk Jazoir inqilobi boshlanganida unga mablagʻ yetkazish uchun Hindiston va boshqa yurtlarga safar qildi. Gʻalabadan keyin Jazoirga qaytdi, ammo ish maydonini topolmay, chetga chekindi va shu holda vafot etdi. Qohira, Damashq va Bagʻdoddagi arab ilmiy majmalarining aʼzosi edi. Sheʼri bor; islom va jazoir jamiyati hamda mustamlakachilik tarixi haqidagi «malhama»si 36 ming baytdan iborat ekanini aytgan. Maqolalarini oʻzi bosh muharriri boʻlgan «al-Basoir» gazetasida chop etardi; ular «Uyun al-basoir» kitobiga jamlangan. Badiha bilan gapiradigan notiq edi. Hali qoʻlyozma holidagi kitoblari bor: axloq va fazilatlarga oid «Shuab al-iymon», «at-Tasmiya bil-masdar», «Asror az-zamoir al-arabiya», «Kohinat Avros» nomli roman va Abdulhay ibn Abdulkabir al-Kattoniyning siyratini tanqid qilgan «Nashr at-tayy min aʼmol Abdulhay». Muhammad at-Tohir Fazloʼ «Aʼyon al-Jazoir» kitobining mustaqil bir juzini unga bagʻishlab, uni «al-Imom ar-Roid Muhammad al-Bashir al-Ibrohimiy» deb nomlagan (225 sahifa).Жазоирлик мужоҳид ва йирик олимлардан; Жазоир мусулмон уламолари жамиятига раис этиб сайланган. Қустантиния туманларидан Сетиф (Истиф) доирасидаги, Авлод Иброҳим билан машҳур Риға қабиласида туғилиб вояга етган. 1911-йили Машриққа қилган сафарида фиқҳ ва адаб ўрганди: 1917-йилгача Мадинада, тахминан 1921-йилгача Дамашқда турди. Жазоирга қайтганида дўсти Ибн Бодис (Абдулҳамид ибн Муҳаммад)нинг ҳаракати жонланган ва унинг мингга яқин шогирди бор эди; 1931-йили Уламолар жамиятини туздилар, унга Ибн Бодис раислик қилди, Иброҳимий эса ноиби бўлди. 1940-йили у Ваҳрон саҳросига сургун қилинди; қамоққа етиб борганидан бир ҳафта ўтиб Ибн Бодис вафот этди ва жамият кишилари Иброҳимийни раисликка сайлашга қарор қилдилар. У 1940–43-йилларда Афлу лагерида қолди, сўнг озод этилди. Бир йил ичида 73 мактаб, аниқроғи мактабхона очди; мақсад араб тилини ёйиш эди ва буни босқинчи ҳокимият аралашувидан сақланиш учун Қуръони каримни ёд қилдириш йўли билан амалга оширди. Жазоирликлар мактаб қуришга шу қадар ошиқдиларки, улар 400 дан ошди. 1945-йили ҳарбий қамоққа ташланди ва қийноққа солинди; озод этилгач, мактаб ва клублар очиш ишини янгилаш учун Жазоир бўйлаб сафарлар қилди. Сўнг 1952-йили Қоҳирага ўрнашди; 1954-йили Буюк Жазоир инқилоби бошланганида унга маблағ етказиш учун Ҳиндистон ва бошқа юртларга сафар қилди. Ғалабадан кейин Жазоирга қайтди, аммо иш майдонини тополмай, четга чекинди ва шу ҳолда вафот этди. Қоҳира, Дамашқ ва Бағдоддаги араб илмий мажмаларининг аъзоси эди. Шеъри бор; ислом ва жазоир жамияти ҳамда мустамлакачилик тарихи ҳақидаги «малҳама»си 36 минг байтдан иборат эканини айтган. Мақолаларини ўзи бош муҳаррири бўлган «ал-Басоир» газетасида чоп этарди; улар «Уюн ал-басоир» китобига жамланган. Бадиҳа билан гапирадиган нотиқ эди. Ҳали қўлёзма ҳолидаги китоблари бор: ахлоқ ва фазилатларга оид «Шуаб ал-иймон», «ат-Тасмия бил-масдар», «Асрор аз-замоир ал-арабия», «Коҳинат Аврос» номли роман ва Абдулҳай ибн Абдулкабир ал-Каттонийнинг сийратини танқид қилган «Нашр ат-тайй мин аъмол Абдулҳай». Муҳаммад ат-Тоҳир Фазлў «Аъён ал-Жазоир» китобининг мустақил бир жузини унга бағишлаб, уни «ал-Имом ар-Роид Муҳаммад ал-Башир ал-Иброҳимий» деб номлаган (225 саҳифа).

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 6, b. 54Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 6, б. 54