Muhammad ibn Hasan ibn Ali ibn Usmon ash-Shams an-Navojiy al-Qohiriy ash-Shofeiy

Mashhur shoir; Qohirada 785-yildan keyin tugʻilgan. al-Barmoviy va al-Izz ibn Jamoadan, hadisni al-Valiy al-Iroqiy va Ibn Hajardan olgan; Dumyot va Iskandariyaga kirgan. Adab ilmlariga shunday sinchkov nazar solganki, oʻz zamonasi ahlidan oʻzib ketgan. «at-Tavzih»ga bir jildlik hoshiya, al-Jorbardiyga hoshiyaning bir qismi, aruzda «al-Xazrajiya»ga sharh, butunlay gʻazaldan iborat uzun qasidalar toʻplami, «ash-Shifo fi badiʼ al-iktifo», «Xalʼ al-izor fi vasf al-izor», «Ravzat al-mujolasa fi badiʼ al-mujonasa», «Maroteʼ al-gʻizlon», «Halbat al-kumayt fi vasf al-xamr» — bu sabab boshiga mihna tushgan, «Uqud al-laol fi-l-muvashshahot va-l-azjol», «al-Usul al-jomiʼa li-hukmi huruf al-muzoraʼa» va «al-Matoliʼ al-bahiya fi-l-madoih an-nabaviya» kitoblarini yozgan. «al-Hujja fi saroqot Ibn Hijja»ni tasnif etib, unda haddan tashqari takalluf qilgan va Ibn Hijjaning nazmu nasriga tegib, kerak boʻlganidan ortiq nayrang koʻrsatgan; shu sabab adab ahlidan biri unga «Qubh al-ahojiy fi-n-Navojiy» degan kitob bitib, uni kitob bozorining dallolidan oʻz qoʻliga tushiradigan qilib yetkazgan — an-Navojiy uni oʻqib mazmunini bilgach, halok boʻlayozgan. Nomi mashhur boʻlib, ovozasi keng yoyildi va oʻtkir sheʼr aytdi; ash-Shavkoniyning hukmi: «Rang-barangligi koʻp boʻlmaganida fazli ijmoʼ soʻzi boʻlar edi».Машҳур шоир; Қоҳирада 785-йилдан кейин туғилган. ал-Бармовий ва ал-Изз ибн Жамоадан, ҳадисни ал-Валий ал-Ироқий ва Ибн Ҳажардан олган; Думёт ва Искандарияга кирган. Адаб илмларига шундай синчков назар солганки, ўз замонаси аҳлидан ўзиб кетган. «ат-Тавзиҳ»га бир жилдлик ҳошия, ал-Жорбардийга ҳошиянинг бир қисми, арузда «ал-Хазражия»га шарҳ, бутунлай ғазалдан иборат узун қасидалар тўплами, «аш-Шифо фи бадиъ ал-иктифо», «Халъ ал-изор фи васф ал-изор», «Равзат ал-мужоласа фи бадиъ ал-мужонаса», «Маротеъ ал-ғизлон», «Ҳалбат ал-кумайт фи васф ал-хамр» — бу сабаб бошига миҳна тушган, «Уқуд ал-лаол фи-л-мувашшаҳот ва-л-азжол», «ал-Усул ал-жомиъа ли-ҳукми ҳуруф ал-музораъа» ва «ал-Матолиъ ал-баҳия фи-л-мадоиҳ ан-набавия» китобларини ёзган. «ал-Ҳужжа фи сароқот Ибн Ҳижжа»ни тасниф этиб, унда ҳаддан ташқари такаллуф қилган ва Ибн Ҳижжанинг назму насрига тегиб, керак бўлганидан ортиқ найранг кўрсатган; шу сабаб адаб аҳлидан бири унга «Қубҳ ал-аҳожий фи-н-Навожий» деган китоб битиб, уни китоб бозорининг даллолидан ўз қўлига туширадиган қилиб етказган — ан-Навожий уни ўқиб мазмунини билгач, ҳалок бўлаёзган. Номи машҳур бўлиб, овозаси кенг ёйилди ва ўткир шеър айтди; аш-Шавконийнинг ҳукми: «Ранг-баранглиги кўп бўлмаганида фазли ижмў сўзи бўлар эди».

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 156Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 156