Muhammad ibn Izzuddin an-Nuʼamiy at-Tihomiy

Taxminan bir ming bir yuz saksoninchi yilda, Tihoma bandarlaridan al-Luhayya bandari yaqinidagi al-Uzayrda tugʻilgan; soʻng Sanʼoga koʻchib, furuʼ ilmini shayximiz alloma Ahmad ibn Muhammad al-Harroziy va boshqalar huzurida oʻqigan; ash-Shavkoniyga uzoq muddat muloziim boʻlib, undan nahv, sarf, mantiq, maoniy, bayon, usul, hadis va fiqh oʻqigan va bu ilmlarning barchasida ajralib chiqib, ishora qilinadigan ulamolardan biri boʻlgan. Aqli toʻliq, vazmin, tavozeʼli, iffatli, gʻayratli, ilmga butunlay yuzlangan, toatga muloziim va odamlardan chetlangan kishi. Safarga chiqishiga sabab boʻlgan narsani qoʻlga kiritgach, oʻzining Tihoma diyoriga qaytgan va u soʻzsiz tihomalik sayyidlar ichida eng bilimdonidir; oʻsha tomonlardan yuz bergan muhim ishlar boʻyicha ash-Shavkoniyga koʻp yozib turadi; hozir hayot boʻlib, oʻsha diyor ahli undan foydalanadi va boshlariga tushgan sharʼiy masalalarda unga murojaat qiladi — oʻzi esa Sanʼodan ayrilgani va ijtihod ilmlarini oʻqishi uzilgani uchun juda afsuslanadi; qaytishiga esa shahri ahlining, ayniqsa akasi Ahmad ibn Izzuddin vafotidan keyin qarindoshlarining unga ehtiyoji toʻsqinlik qilgan. Akasi Sayyid Ismoil ibn Izzuddin esa undan yoshi katta boʻlib, har yili haj uchun oʻzini ijaraga berar va Sanʼoga qaytar edi; ilm bilan mashgʻul emasdi, lekin yaqinda koʻpini rofiziylar kitoblaridan koʻchirgan bir asar toʻplab, soʻng rafzda qattiqlashgan va toʻplaganini ramazon kunlarida Sanʼo jomeʼida bir toʻda johillarga oʻqiy boshlagan; jaholati va aqlining zaifligi bilan odamlarga fitna boʻlgan — ash-Shavkoniy unga nasihat qilgan, u esa nasihat olmagan; u ash-Shavkoniyning «Irshod al-gʻabiy ilo mazhab ahl al-bayt fi sahb an-Nabiy» risolasiga javob yozganlardan biri boʻlib, soʻkish va yolgʻonda haddan oshgan; keyin Zaylaʼ zindoniga tushgan va bir ming ikki yuz yigirmanchi yildan oldin oʻsha yerda vafot etgani xabari kelgan. Tarjima sohibi esa bir ming ikki yuz oʻttiz ikkinchi yilda, Sharif Hamud ibn Muhammad uchun oʻsha yerda uning kunlari davomida qozilik qilganidan keyin, Tihomada vafot etgan.Тахминан бир минг бир юз саксонинчи йилда, Тиҳома бандарларидан ал-Луҳайя бандари яқинидаги ал-Узайрда туғилган; сўнг Санъога кўчиб, фуруъ илмини шайхимиз аллома Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Ҳаррозий ва бошқалар ҳузурида ўқиган; аш-Шавконийга узоқ муддат мулозиим бўлиб, ундан наҳв, сарф, мантиқ, маоний, баён, усул, ҳадис ва фиқҳ ўқиган ва бу илмларнинг барчасида ажралиб чиқиб, ишора қилинадиган уламолардан бири бўлган. Ақли тўлиқ, вазмин, тавозеъли, иффатли, ғайратли, илмга бутунлай юзланган, тоатга мулозиим ва одамлардан четланган киши. Сафарга чиқишига сабаб бўлган нарсани қўлга киритгач, ўзининг Тиҳома диёрига қайтган ва у сўзсиз тиҳомалик саййидлар ичида энг билимдонидир; ўша томонлардан юз берган муҳим ишлар бўйича аш-Шавконийга кўп ёзиб туради; ҳозир ҳаёт бўлиб, ўша диёр аҳли ундан фойдаланади ва бошларига тушган шаръий масалаларда унга мурожаат қилади — ўзи эса Санъодан айрилгани ва ижтиҳод илмларини ўқиши узилгани учун жуда афсусланади; қайтишига эса шаҳри аҳлининг, айниқса акаси Аҳмад ибн Иззуддин вафотидан кейин қариндошларининг унга эҳтиёжи тўсқинлик қилган. Акаси Саййид Исмоил ибн Иззуддин эса ундан ёши катта бўлиб, ҳар йили ҳаж учун ўзини ижарага берар ва Санъога қайтар эди; илм билан машғул эмасди, лекин яқинда кўпини рофизийлар китобларидан кўчирган бир асар тўплаб, сўнг рафзда қаттиқлашган ва тўплаганини рамазон кунларида Санъо жомеъида бир тўда жоҳилларга ўқий бошлаган; жаҳолати ва ақлининг заифлиги билан одамларга фитна бўлган — аш-Шавконий унга насиҳат қилган, у эса насиҳат олмаган; у аш-Шавконийнинг «Иршод ал-ғабий ило мазҳаб аҳл ал-байт фи саҳб ан-Набий» рисоласига жавоб ёзганлардан бири бўлиб, сўкиш ва ёлғонда ҳаддан ошган; кейин Зайлаъ зиндонига тушган ва бир минг икки юз йигирманчи йилдан олдин ўша ерда вафот этгани хабари келган. Таржима соҳиби эса бир минг икки юз ўттиз иккинчи йилда, Шариф Ҳамуд ибн Муҳаммад учун ўша ерда унинг кунлари давомида қозилик қилганидан кейин, Тиҳомада вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 743Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 743