Muhammad ibn Misboh al-Mahmasoniy
Muhaddis
Huquqshunos, turklar davridagi arab shahidlaridan. Bayrut ahlidan; u yerdagi Usmoniya kollejida oʻqidi va 1912-yili Parijdan huquq boʻyicha doktorlik shahodatnomasini oldi. «al-Arabiya al-Fatot» jamiyatining asoschilaridan va 1913-yili Parijda oʻtgan Arab kongressi aʼzolaridan edi. Bayrutga qaytib advokatlik qildi va «al-Jamʼiya al-islohiya»ga kirdi. Xatib, kotib va tadqiqotchi edi. Oʻz kunlarida sionistik harakatga eʼtibor bergan va uning kuchayishidan ogohlantirib yozgan sanoqli kishilardan biri; bu haqda «Duot al-fikra as-sahyuniya» nomli kitobi bor. Fransuzchadan tarbiyaga oid bir kitobni tarjima qilib, nashrga tayyorlagan. Birinchi jahon urushi davomida turklar uni hibsga oldi va Bayrutda «al-Lomarkaziya» boʻlimini tuzganlik, Usmonli davlatidan ajralishga undaganlik hamda turklardan shikoyat qilganlik ayblovi bilan Livandagi Oliyada harbiy divanda hukm qilindi. Bayrutda birinchi shahidlar karvoni bilan birga dorga osildi — arab gʻoyasi tarafdorlaridan boʻlgan, 1301-hijriy (1884) yili tugʻilgan Mahmud ismli akasi bilan birga. Ular oʻldirilgach otalari koʻr boʻlib qoldi, onalari esa aqldan ozdi.Ҳуқуқшунос, турклар давридаги араб шаҳидларидан. Байрут аҳлидан; у ердаги Усмония коллежида ўқиди ва 1912-йили Париждан ҳуқуқ бўйича докторлик шаҳодатномасини олди. «ал-Арабия ал-Фатот» жамиятининг асосчиларидан ва 1913-йили Парижда ўтган Араб конгресси аъзоларидан эди. Байрутга қайтиб адвокатлик қилди ва «ал-Жамъия ал-ислоҳия»га кирди. Хатиб, котиб ва тадқиқотчи эди. Ўз кунларида сионистик ҳаракатга эътибор берган ва унинг кучайишидан огоҳлантириб ёзган саноқли кишилардан бири; бу ҳақда «Дуот ал-фикра ас-саҳюния» номли китоби бор. Франсузчадан тарбияга оид бир китобни таржима қилиб, нашрга тайёрлаган. Биринчи жаҳон уруши давомида турклар уни ҳибсга олди ва Байрутда «ал-Ломарказия» бўлимини тузганлик, Усмонли давлатидан ажралишга ундаганлик ҳамда турклардан шикоят қилганлик айблови билан Ливандаги Олияда ҳарбий диванда ҳукм қилинди. Байрутда биринчи шаҳидлар карвони билан бирга дорга осилди — араб ғояси тарафдорларидан бўлган, 1301-ҳижрий (1884) йили туғилган Маҳмуд исмли акаси билан бирга. Улар ўлдирилгач оталари кўр бўлиб қолди, оналари эса ақлдан озди.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 98Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 98