Muhammad ibn Muhammad ibn Ahmad, Ibn Nosir ad-Darʼiy

Abu Abdulloh ad-Darʼiy: Magʻribdagi molikiylarning solihlari va olimlaridan. Zoviyasi va koʻp izdoshlari bor edi. al-Yusiyning «Doliya» qasidasida madh etilgan kishi shu. Sijilmosa yaqinidagi Darʼa ahlidan; «Rihla» sohibi al-Ayyoshiyning ustozi. Avvalgi kunlarida kitob toʻplashga berildi — oʻz qoʻli bilan koʻchirar, sotib olar, tuzatar va qiyoslar, tirikchiligi tor boʻlsa-da, hoshiya va chetlariga foydalar yozib qoʻyardi. Boʻyra yoki toʻshak sotib olishga moli yetmagani uchun ahli bilan tuproq ustida uxlardi; shogirdlaridan biri unga boʻyra hadya qilganda, uning ustiga kitoblarini qoʻyishni afzal koʻrdi. Koʻp matnlarni, jumladan «at-Tashil» va «al-Qomus»ni yod olgan. Keyinchalik boyidi va ikki marta haj qildi — birinchisi 1070-yili, oʻshanda Haramayn va Azhar olimlarining baʼzilaridan oʻqidi. Tasniflari: fiqhga oid «Fatovo», shayxlariga «Fahrasa», «al-Ajviba an-nosiriya», rajaz bilan yozilgan «Sayf an-nasr li kulli ziy bagʻyin va makr», falak ilmiga oid «al-Mumtiʼ sharh al-Muqniʼ», tavassulga oid «Gʻanimat al-abd al-munib», Molik fiqhiga oid manzuma «ad-Darʼiya», «Sharh faroiz Xalil», «Sharh Lomiyat al-afʼol», manosikka oid kitob, «Tibb»ga oid kitob, xutbalari toʻplami, «Istilohot fi-l-arabiya» va Buxoriy hamda Muslim sahihlariga hoshiyalar — ularni baʼzilar toʻplay boshlagan. Oʻgʻli Ahmad uning zamondoshlari bilan boʻlgan barcha yozishmalarini alohida taʼlifda jamlagan.Абу Абдуллоҳ ад-Даръий: Мағрибдаги моликийларнинг солиҳлари ва олимларидан. Зовияси ва кўп издошлари бор эди. ал-Юсийнинг «Долия» қасидасида мадҳ этилган киши шу. Сижилмоса яқинидаги Даръа аҳлидан; «Риҳла» соҳиби ал-Айёшийнинг устози. Аввалги кунларида китоб тўплашга берилди — ўз қўли билан кўчирар, сотиб олар, тузатар ва қиёслар, тирикчилиги тор бўлса-да, ҳошия ва четларига фойдалар ёзиб қўярди. Бўйра ёки тўшак сотиб олишга моли етмагани учун аҳли билан тупроқ устида ухларди; шогирдларидан бири унга бўйра ҳадя қилганда, унинг устига китобларини қўйишни афзал кўрди. Кўп матнларни, жумладан «ат-Ташил» ва «ал-Қомус»ни ёд олган. Кейинчалик бойиди ва икки марта ҳаж қилди — биринчиси 1070-йили, ўшанда Ҳарамайн ва Азҳар олимларининг баъзиларидан ўқиди. Таснифлари: фиқҳга оид «Фатово», шайхларига «Фаҳраса», «ал-Ажвиба ан-носирия», ражаз билан ёзилган «Сайф ан-наср ли кулли зий бағйин ва макр», фалак илмига оид «ал-Мумтиъ шарҳ ал-Муқниъ», тавассулга оид «Ғанимат ал-абд ал-муниб», Молик фиқҳига оид манзума «ад-Даръия», «Шарҳ фароиз Халил», «Шарҳ Ломият ал-афъол», маносикка оид китоб, «Тибб»га оид китоб, хутбалари тўплами, «Истилоҳот фи-л-арабия» ва Бухорий ҳамда Муслим саҳиҳларига ҳошиялар — уларни баъзилар тўплай бошлаган. Ўғли Аҳмад унинг замондошлари билан бўлган барча ёзишмаларини алоҳида таълифда жамлаган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 63Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 63