Muhammad ibn Muhammad ibn al-Husayn ibn Ahmad al-Balxiy, Jaloliddin ar-Rumiy
Muhaddis
al-Qunaviy ar-Rumiy, Jaloliddin: hanafiy fiqhi, xilof va turli ilmlarning olimi, soʻngra mutasavvif — arab tarixchilari aytganidek, dunyoni ham, tasnifni ham tark etgan. Boshqalar nazdida u fors tilidagi mashhur «Masnaviy»ning sohibi va «Mavlono» Jaloliddinga nisbat berilgan «Mavlaviya» tariqatining egasidir. Forsdagi Balxda tugʻilib, toʻrt yoshida otasi bilan Bagʻdodga koʻchgan va otasi tushgan Mustansiriya madrasasida oʻsgan; ammo u yerda uzoq turmadi, chunki otasi keng safarga chiqib baʼzi yurtlarda uzoq qoldi, u ham birga edi, soʻng 623-hijriy yili Qoʻniyada qaror topdi. Jaloliddin fiqh va boshqa islom ilmlaridagi mahorati bilan tanilib, otasi vafotidan (628-yil) keyin Qoʻniyaning toʻrt madrasasida dars berdi; soʻng 642-yil atrofida darsni, tasnifni va dunyoni tashlab tasavvufga berildi, riyozat, musiqa tinglash, sheʼr toʻqish va uni kuylash bilan mashgʻul boʻldi. «Masnaviy»ni fors tilida yozdi — olti juzdan iborat, 25 700 baytli soʻfiyona-falsafiy manzuma; muqaddimasini arabcha bitgan va orasiga oʻz arabcha baytlarini kiritgan, keyinchalik turkchaga tarjima qilinib sharhlangan, turk, arab va fors tillarida bosilgan. Muridlari va tariqatiga ergashuvchilari koʻpayib borib, Qoʻniyada vafot etdi; qabri bugungacha oʻsha yerda maʼlum, takyasi esa uning va avlodlarining baʼzi merosi hamda kitoblari saqlanadigan muzeyga aylangan.ал-Қунавий ар-Румий, Жалолиддин: ҳанафий фиқҳи, хилоф ва турли илмларнинг олими, сўнгра мутасаввиф — араб тарихчилари айтганидек, дунёни ҳам, таснифни ҳам тарк этган. Бошқалар наздида у форс тилидаги машҳур «Маснавий»нинг соҳиби ва «Мавлоно» Жалолиддинга нисбат берилган «Мавлавия» тариқатининг эгасидир. Форсдаги Балхда туғилиб, тўрт ёшида отаси билан Бағдодга кўчган ва отаси тушган Мустансирия мадрасасида ўсган; аммо у ерда узоқ турмади, чунки отаси кенг сафарга чиқиб баъзи юртларда узоқ қолди, у ҳам бирга эди, сўнг 623-ҳижрий йили Қўнияда қарор топди. Жалолиддин фиқҳ ва бошқа ислом илмларидаги маҳорати билан танилиб, отаси вафотидан (628-йил) кейин Қўниянинг тўрт мадрасасида дарс берди; сўнг 642-йил атрофида дарсни, таснифни ва дунёни ташлаб тасаввуфга берилди, риёзат, мусиқа тинглаш, шеър тўқиш ва уни куйлаш билан машғул бўлди. «Маснавий»ни форс тилида ёзди — олти жуздан иборат, 25 700 байтли сўфиёна-фалсафий манзума; муқаддимасини арабча битган ва орасига ўз арабча байтларини киритган, кейинчалик туркчага таржима қилиниб шарҳланган, турк, араб ва форс тилларида босилган. Муридлари ва тариқатига эргашувчилари кўпайиб бориб, Қўнияда вафот этди; қабри бугунгача ўша ерда маълум, такяси эса унинг ва авлодларининг баъзи мероси ҳамда китоблари сақланадиган музейга айланган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 7, b. 30Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 7, б. 30